Κρυφές πικρές αλήθειες για την Κύπρο (βιβλίο του Χρήστου Γκόλιαρη)

Το βιβλίο του εκπαιδευτικού Χρήστου Γκόλιαρη είναι γραμμένο σε διαλογική μορφή και φιλοδοξεί να ρίξει φως στο Κυπριακό Ζήτημα αλλά και να αποκαλύψει κρυφές και πίκρες αλήθειες της περιόδου 1945-1974.

Ο συγγραφέας αναφέρεται στις πολιτικές διεργασίες, τις συμφωνίες, τις διπλωματικές διαβουλεύσεις, τα πολιτικά σενάρια, τις δολοπλοκίες, τις παραστρατιωτικές ενέργειες, τις συνωμοτικές κινήσεις, τις κατασκοπείες, τις πολεμικές συρράξεις, στο πραξικόπημα και τέλος στην τουρκική εισβολή του 1974.

Γκόλιαρης, Χρήστος. Κύπρος 1945-1974: Κρυφές Πικρές Αλήθειες. Αθήνα: Ελκυστής, 2020.

Ποιήματα για την τουρκική εισβολή του 1974 στην Κύπρο και τη συνεχιζόμενη κατοχή

 

Δημιουργός του συμβόλου είναι ο συγγραφέας - διαφημιστής Νίκος Δήμου

ΔΕΝ ΞΕΧΝΩ
Κάποτε το έβλεπες γραμμένο παντού!

Σαν σύνθημα στους τοίχους

στα δελτία ειδήσεων

στις κομματικές ανακοινώσεις

στα σχολικά τετράδια…

Σήμερα υπάρχει μόνο στο χαρτάκι που είναι κολλημένο στο ψυγείο

δίπλα από τη λίστα για τα ψώνια.

Να μην ξεχάσω: πως Δεν Ξεχνώ.

«Όλα καλά κι όλα ωραία, χθες ήσουν μ’ άλλονε παρέα». Τι σχέση έχει το τραγούδι του Κουγιουμτζή με τις δικοινοτικές ταραχές στην Κύπρο του 1963-64 [άρθρο στην Μηχανή του Χρόνου]

Ένα άρθρο που ανέβασα στο προσωπικό μου ιστολόγιο και αφορούσε μια συνομιλία μου με τον μουσικοσυνθέτη Σταύρο Κουγιουμτζή έγινε αφορμή για να γραφτεί άρθρο στη Μηχανή του χρόνου (Cyprus edition).
Διαβάστε εδώ και το αρχικό άρθρο: Ο Σταύρος Κουγιουμτζής και η Κύπρος

Η σχέση του Σεφέρη με την Κύπρο και η φωτογραφία της Άλωνας που έγινε διάσημη

Είναι γνωστό πως ο Γιώργος Σεφέρης είχε ιδιαίτερη σχέση με την Κύπρο. Ο  νομπελίστας ποιητής αγάπησε πολύ την Κύπρο και στήριξε με πάθος τον αγώνα για ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Μια εικόνα η οποία τον συγκίνησε τόσο ώστε να την αποθανατίσει με τον φωτογραφικό του φακό, ήταν ένα σύνθημα σε τοίχο στο χωριό Άλωνα η οποία έγγραφε: «ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΘΕΛΟΜΕΝ ΚΑΙ ΑΣ ΤΡΩΓΩΜΕΝ ΠΕΤΡΕΣ». Η συγκεκριμένη φωτογραφία λόγω του συμβολισμού της αλλά και επειδή τραβήχτηκε από τον Σεφέρη είναι διάσημη μέχρι τις μέρες μας.

Την Ελλάδα θέλομεν και ας τρώγωμεν πέτρες

Ο Σεφέρης επισκέφτηκε το νησί για πρώτη φορά σαν τουρίστας, το φθινόπωρο του 1953, ταξιδεύοντας προς τη Βηρυτό όπου υπηρετούσε σαν πρέσβης της Ελλάδας. Η επίσκεψή του κράτησε ένα περίπου μήνα, διάστημα που ήταν αρκετό ώστε να δέσει τον ποιητή με την Κύπρο και τον κόσμο της. Στην Κύπρο επέστρεψε το 1954 και το 1955 ενώ στο διπλωματικό πεδίο αγωνίστηκε σκληρά για το θέμα της Κύπρου.

Στην Κύπρο και στον κόσμο της έχει αφιερώσει και την ποιητική του συλλογή «Ημερολόγιο καταστρώματος Γ’» (Ίκαρος 1955) η οποία έχει τον τίτλο «Κύπρον ου μ' εθέσπισεν». Ο τίτλος σημαίνει «Στην Κύπρο όπου με έταξε», εννοώντας τον θεό Απόλλωνα και είναι παρμένος από τον στίχο του ποιήματος «Ελένη»:

«ἐς γῆν ἐναλίαν Κύπρον, οὗ μ’ ἐθέσπισεν 
οἰκεῖν Ἀπόλλων, ὄνομα νησιωτικὸν 
Σαλαμῖνα θέμενον τῆς ἐκεῖ χάριν πάτρας».

Η τουρκική εισβολή μέσα από την κυπριακή ποίηση: Παντελής Μηχανικός, Κύπρος Χρυσάνθης, Κώστας Μόντης, Κυριάκος Χαραλαμπίδης

ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ (1926-1979)

Ο ολιγογράφος και πρόωρα χαμένος Παντελής Μηχανικός κυκλοφόρησε μόνο τρεις συλλογές ποιημάτων και μόνο μία από αυτές μετά το 1974. Η ποίηση του έχει ένταση, κυνισμό, είναι γεμάτη απογοητεύσεις και τύψεις και είναι με τρόπο συγκλονιστικό βαθύτατα σκεπτόμενη και προφητική. Στην συλλογή του «Τα Δυο Βουνά» που κυκλοφόρησε το 1963, όταν οι μέλισσες του Ονήσιλου είχαν ήδη αρχίσει να μας τσιμπούν, ο Παντελής Μηχανικός προβλέπει αναλυτικά την καταστροφή στο ποίημα του «Πήραν την πόλη». Προφητικά γράφει το 1963 για να επιβεβαιώσει απλά το 1976 με το ποίημα «Ονήσιλος». Ο Παντελής Μηχανικός βασανίστηκε πολύ σαν ποιητής και σαν άνθρωπος από αυτό το προφητικό του χάρισμα, από την γνώση του ότι στο μέτρημα με την Ιστορία μας θα είμαστε λίγοι. Από την γνώση του ότι δεν υπήρχαν οι άνθρωποι σαν τον Ριμάχο του, με αξιοπρέπεια, με πάθος, με ανιδιοτέλεια, να υπερασπιστούν ετούτα τα χώματα. ” Ποιος είναι λεβέντης σαν τον Ριμάχο; / Ποιος έχει αγάπη σαν τον Ριμάχο; / Να υπερασπίσει τούτα τα χώματα;” Φοβάται πως τέτοιοι ρουφιάνοι που είμαστε, δεν μπορούμε να πολεμήσουμε για τίποτε.

Ο Κωστής Παλαμάς και η Κύπρος

Στην Κύπρο την αέρινη

τη μακαρία γή

η αγνή ψυχή δεν έσβησε

και ζή και ζή και ζή !

(στίχοι από το ποίημα «Κύπρος» του Κωστή Παλαμά)

Ο Παλαμάς και η Κύπρος: δέκα ανέκδοτα γράμματα του ποιητού: μελέτη / Πάτροκλος Σταύρου. Αθήναι: [χ.ο.], 1968

Ο Πάτροκλος Σταύρου μελέτησε το έργο του Κωστή Παλαμά και προσπάθησε να αναδείξει τη σχέση του μεγάλου αυτού ποιητή με την Κύπρο.

Όπως αναφέρει στον πρόλογο του βιβλίου του ο Πάτροκλος Σταύρου: 

«Ο Κωστής Παλαμάς περισσότερον από όλους τους σύγχρονους του ποιητές και πεζογράφους έγραψε για την Κύπρο. Συνεκινήθη βαθύτατα από τους εθνικούς καϋμούς του αλύτρωτου νησιού και του αφιέρωσε – σαν προσφορά αγάπης και εμψυχώσεως – τραγούδια και πεζά του κείμενα. Απετέλεσε για τον Παλαμάν η Κύπρος πηγήν εμπνεύσεως και βωμόν αφιερώσεως.

Αλλά και η Κύπρος εηεδήλωσε πάντοτε τα αισθήματα τιμής και θαυμασμού της προς τον μέγαν ποιητήν, ο οποίος εδόνησε την ψυχήν του Έθνους επί πενήντα ολόκληρα χρόνια. Στους ρυθμούς του λόγου του έβλεπεν αναζωογονούμενα τα εθνικά ιδανικά της και ησθάνετο την δικαίωσιν των οραματισμών της.

Το βιβλίον τούτο παρουσιάζει αυτόν τον δεσμόν αγάπης του Παλαμά προς την Κύπρον, δεσμόν αμοιβαίον». 

Ο Σταύρος Κουγιουμτζής και η Κύπρος

Τον Σταύρο Κουγιουμτζή (1932-2005), έναν από τους μεγαλύτερους έλληνες μουσικοσυνθέτες και στιχουργούς, είχα την τύχη να συναντήσω από κοντά, αρχές της δεκαετίας του 90’ σε ένα ταξίδι που έκανε για συναυλίες στην Κύπρο, και αργότερα στο σπίτι του στην Καλαμαριά.

Σε μια νυχτερινή διαδρομή Λάρνακα – Λευκωσία, όπου συνταξιδεύαμε (εγώ οδηγός και αυτός συνοδηγός) μου εκμυστηρεύτηκε ότι τους στίχους του τραγουδιού «Όλα καλά» τους εμπνεύστηκε και τους έγραψε κατά την παραμονή του στην Κερύνεια, την δεκαετία του 60’. Συγκεκριμένα οι στίχοι «και μια σημαία σ’ ένα μπαλκόνι, αλλάζει χρώματα και με σκοτώνει», όπως ο ίδιος ο Κουγιουμτζής μου δήλωσε, είναι εμπνευσμένοι από τις σημαίες στα μπαλκόνια τις Λευκωσίας οι οποίες κατά τη διάρκεια των δικοινοτικών ταραχών (1963-1964) άλλαζαν συχνά χρώματα (πότε ελληνικές και πότε τουρκικές), κάτι που τον πλήγωνε.

Ο Μικρός Ήρως του Στέλιου Ανεμοδούρα και η λογοκρισία του

Ανεμοδούρας, Στέλιος. Ο μικρός ήρως, (1953-1968).

Ο Μικρός Ήρως ήταν εβδομαδιαίο ανάγνωσμα που εξέδιδε ο Στέλιος Ανεμοδούρας (1917-2000) και διάνθιζε με σκίτσα του ο Βύρων Απτόσογλου (1921-1990) για μία ολόκληρη 16ετία, από το 1953 έως το 1968.

Το ανάγνωσμα περιγράφει τις περιπέτειες τριών ηρωικών Ελληνόπουλων: του Γιώργου Θαλάσση, της Κατερίνας και του "Σπίθα" οι οποίοι μάχονται για την πατρίδα τους ενάντια σε Γερμανούς, Ιταλούς και Βούλγαρους φασίστες.

Ο Ανεμοδουράς δεν έμεινε ασυγκίνητος από τον αγώνα του κυπριακού ελληνισμού  ο οποίος πολεμούσε εκείνη την εποχή (1955-1959) τους Βρετανούς θέλοντας να πετύχει την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Έτσι, συμπεριέλαβε και την Κύπρο σε κάποιες από τις ιστορίες του. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα το περιοδικό να λογοκριθεί στην βρετανοκρατούμενη Κύπρο. Γράφει συγκεκριμένα ο ίδιος ο συγγραφέας για το θέμα:

Η μικρασιατική εκστρατεία στον κυπριακό τύπο

            

Η μικρασιατική εκστρατεία στον κυπριακό τύπο: η μαρτυρία του "Νέου έθνους": Νοέμβριος 1918 - Σεπτέμβριος 1922 / Χρήστος Αλεξάνδρου. Αθήνα: Ιωλκός, 2013.

Ο ιστορικός - ερευνητής Χρήστος Αλεξάνδρου παρουσιάζει μέσα από τα φύλλα της κυπριακής εφημερίδας «Νέον Έθνος» την ιστορία της μικρασιατικής εκστρατείας   από τον Νοέμβριο του 1918 μέχρι και τον Σεπτέμβριο του 1922.  

Η συμβολή του συγγραφέα, ο οποίος εργάστηκε μελετώντας το πρωτογενές υλικό της εν λόγω εφημερίδας, έγκειται στο γεγονός ότι μας δίνει τα ιστορικά γεγονότα μέσα από μια κυπριακή ματιά.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο τρόπος που η φιλοβασιλική η εφημερίδα «Νέον Έθνος»,  (η οποία κυκλοφόρησε από το 1893 έως το 1934) αντιμετώπισε τα γεγονότα αλλά και τον ίδιο τον Ελευθέριο Βενιζέλο.

Μέσα από το βιβλίο αναδεικνύεται και ο πόθος των Ελλήνων της Κύπρου οι οποίοι πίστεψαν ότι οι αρχικές στρατιωτικές επιτυχίες της Ελλάδας θα βοηθούσαν και τους ίδιους να ενωθούν με την Ελλάδα.

  

Σπινθήρ γλυκύτατων ελπίδων: ο απόηχος του Μακεδονικού αγώνα 1904-1908 στην Κύπρο

Σπινθήρ γλυκύτατων ελπίδων: Ο απόηχος του Μακεδονικού αγώνα 1904-1908 στην Κύπρο / Πέτρος Παπαπολυβίου. Λευκωσία: Αιγαίον, 1996.

Πρόκειται για μια πολύ ενδιαφέρουσα εργασία του ιστορικού - καθηγητή του Πανεπιστημίου Κύπρου Πέτρου Παπαπολυβίου για την σχέση της Κύπρου με τον Μακεδονικό αγώνα. 

Στο βιβλίο εκτός από τον Πρόλογο και την Εισαγωγή  μπορεί κάποιος να διαβάσει τα κεφάλαια: 

Τα γεγονότα της Μακεδονίας και η Κύπρος – Ο θάνατος του Παύλου Μελά – Οι καταστροφές του Αγχιάλου.  Έρανοι υπέρ των προσφύγων της Ανατολικής Ρωμυλίας – Οι διαλέξεις δύο Μακεδονολόγων στην Κύπρο – Κύπριοι Μακεδονομάχοι  – Μακεδόνες στην Κύπρο (1900-1910) και η εμπλοκή του Μητροπολίτη Αγχιάλου στο Αρχιεπισκοπικό ζήτημα – Η Μακεδονία στην Κυπριακή ποίηση του 1904-1908.

Στο κεφάλαιο «Κύπριοι Μακεδονομάχοι» δίνονται σπάνιες λεπτομέρειες για την ζωή και τη δράση των Κύπριων: Γεώργιου Αργυρίου (ή Κυπραίου), Κώστα Λοΐζου Βραχίμη (ή Λοϊζίδη) , Απόστολου Δημητρίου, Μιλτιάδη Φίδη Κόκαρη, Αντώνη Κωνσταντινίδη, Βασίλη Κωνσταντινίδη, Ιωάννη Λουκά, Ευάγγελου Κ. Παριστιάνη και Αριστείδη Πέτρου Τζιάμαλη (ή Τσάμαλη) οι οποίοι πολέμησαν στη Μακεδονία.  

"Οι εν ασφαλεία διάγοντες οφείλομεν να σπεύδωμεν επίκουροι και αρωγοί προς τους κινδυνεύοντας αδελφούς ημών ίνα και ημείς ποτέ εις κύνδυνον περιστάντες, αξιώμεν και τυγχάνωμεν της επικουρίας και αρωγής των άλλων Ελλήνων"  (Νικόλαος Καταλάνος, Λευκωσία, Αύγουστος 1906)

Το βιβλίο "Ιστορία του Kυπριακού" του Γιάννη Κ. Λάμπρου

Ιστορία του Κυπριακού: τα χρόνια μετά την ανεξαρτησία 1960-2008 / Γιάννης Κ. Λάμπρου. Λευκωσία: Πάργα, 2008.

Στο βιβλίο «Ιστορία του Κυπριακού» του φιλόλογου – ερευνητή Γιάννη Κ. Λάμπρου, μπορεί κάποιος να διαβάσει τη συνοπτική ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας από το 1960 που δημιουργήθηκε μέχρι και το 2008.

Το έργο του Γιάννη Λάμπρου χαρακτηρίζεται από αντικειμενικότητα, εγκυρότητα και αποτελεί ένα πολύ εύχρηστο εγχειρίδιο για κάποιον που θέλει να αποκτήσει μια γενική άποψη για την σύγχρονη κυπριακή ιστορία ή κάποια συγκεκριμένη περίοδό της.

Αρχικά, το βιβλίο «Ιστορία του Κυπριακού: τα χρόνια μετά την ανεξαρτησία 1960-2004» (786 σελίδες) κυκλοφόρησε το 2004 καλύπτοντας τα γεγονότα μέχρι και το δημοψήφισμα για το Σχέδιο Ανάν.  Η συγκεκριμένη έκδοση, η οποία είχε γίνει από τον ίδιο τον συγγραφέα, έχει εξαντληθεί.

Το 2008 κυκλοφόρησε, από τον εκδοτικό οίκο «Πάργα», αναθεωρημένη και επαυξημένη έκδοση  του βιβλίου (821 σελίδων), η οποία περιλαμβάνει και τις εξελίξεις μέχρι το 2008.  Η νέα έκδοση πήρε και νέο τίτλο (υπότιτλο για την ακρίβεια) και μετονομάστηκε σε «Ιστορία του κυπριακού: τα χρόνια μετά την ανεξαρτησία 1960-2008».