«Το αφεντικό» του Μ. Καραγάτση [διήγημα]

 

Το διήγημα «Το αφεντικό» του Μ. Καραγάτση πρωτοδημοσιεύτηκε στο φιλολογικό περιοδικό «Κύκλος», γύρω στο 1936.

Πρόκειται για ένα διήγημα "που έχει κάνει ιδιαίτερη εντύπωση στους αναγνώστες, ιδιαίτερα για την απεικόνιση της σχέσης εξουσίας, της κοινωνικής ανισότητας και της ατομικής μοναξιάς μέσα σε ένα συγκεκριμένο κοινωνικό πλαίσιο.

Μέσα από μια ερωτική ιστορία, ο Καραγάτσης αναδεικνύει μο άτομο ως έναν "ξένο" δίπλα στους άλλους, όπου η ανθρώπινη ύπαρξη είναι συνεχώς αμφισβητούμενη και αποξενωμένη από τον κοινωνικό περίγυρο. Το διήγημα χαρακτηρίζεται από την οξύτητα της παρατήρησης, την ειρωνεία και τον σαρκασμό, στοιχεία που αποτελούν γνώριμα χαρακτηριστικά της γραφής του Καραγάτση.

Λογοτεχνία στα Ερτζιανά #4 [Γιώργος Μολέσκης / Η Μεγάλη Χίμαιρα (Μ. Καραγάτσης)]

 Λογοτεχνία στα Ερτζιανά: ραδιοφωνική εκπομπή αφιερωμένη στο Βιβλίο, τη Λογοτεχνία και τον Πολιτισμό. 

Ο Ανδρέας Καπανδρέου και η Μαρία Κούβαρου φιλοξενούν τον συγγραφέα Γιώργο Μολέσκη και παρουσιάζουν το βιβλίο "Η Μεγάλη Χίμαιρα" του Μ. Καραγάτση.

Ο κίτρινος φάκελος του Μ. Καραγάτση (η τηλεοπτική σειρά)

Βασισμένη στο ομώνυμο αστυνομικό μυθιστόρημα του 1956, προβλήθηκε την περίοδο 1990-1991 από τον ΑΝΤ1 η τηλεοπτική σειρά «Ο κίτρινος φάκελος» του Μ. Καραγάτση. Η σκηνοθεσία ήταν του Κώστα Κουτσομύτη και το σενάριο του Βαγγέλη Γκούφα.

Γιούγκερμαν (το θεατρικό)

Όταν ο Μ. Καραγάτσης, εξέδιδε το 1938 το μυθιστόρημα, «Γιούγκερμαν», σίγουρα δεν μπορούσε να φανταστεί την εκδοτική επιτυχία που αυτό θα είχε. Δεν θα μπορούσε επίσης να υπολογίσει, πως 81 χρόνια μετά, θα παιζόταν σε θεατρικές σκηνές γεμίζοντας τις αίθουσες – αναφερόμαστε πάντα σε ένα έργο που δεν γράφτηκε σαν θεατρικό.

Ο Γιούγκερμαν, σε  διασκευή του Στρατή Πασχάλη και σκηνοθεσία του Δημήτρη Τάρλοου ανέβηκε στο θέατρο Πορεία (Νοέμβριος 2018 - Μάιος 2019) με τον Γιάννη Στάγκογλου στον ρόλο του Γιούγκερμαν.

Ο βίος και η πολιτεία ενός γόνου πλούσιας οικογένειας, ιλάρχου στη φρουρά του τσάρου, που οδηγείται στην Ελλάδα μετά τη Ρωσική Επανάσταση, σκιαγραφούν την κοινωνική και πολιτική κατάσταση της Ελλάδας του Μεσοπολέμου.

Διαμάχη των λογοτεχνών Μ. Καραγάτση – Ναπολέοντα Λαπαθιώτη σχετικά με το ψευδώνυμο του πρώτου

Ο Δημήτρης Ροδόπουλος (1908-1960) έγινε γνωστός στα λογοτεχνικά δρόμενα της Ελλάδας υπογράφοντας με το ψευδώνυμο Μ. Καραγάτσης.

Ο ίδιος ο συγγραφέας δεν άφησε κάποια μαρτυρία που να εξηγεί γιατί επέλεξε το συγκεκριμένο όνομα. Εικάζεται πάντως ότι αυτό προήλθε από το δέντρο πτελέα ή καραγάτσι. Όταν ήταν έφηβος ο συγγραφέας συνήθιζε να κάθετε κάτω από ένα καραγάτσι και να διαβάζει κατά τη διάρκεια των διακοπών του στο εξοχικό της οικογένειάς του στη Ραψάνη της Θεσσαλίας. Το «Μ.» του ψευδωνύμου του προήλθε πιθανότατα από το ρώσικο όνομα «Μίτια» (ρωσική εκδοχή του Δημήτρης), με το οποίο τον αποκαλούσαν φίλοι και συμφοιτητές του, λόγω της μεγάλης του αγάπης για τον Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι και ιδιαίτερα για το έργο Αδερφοί Καραμάζοφ.
Το μυστήριο γύρω από την επιλογή του ψευδωνύμου του Μ. Καραγάτση (γιατί επιλέγηκε το συγκεκριμένο αλλά και γενικότερα γιατί ο συγγραφέας επέλεξε να υπογράφει με άλλο όνομα από το πραγματικό του) απασχόλησαν τους λογοτεχνικούς κύκλους από τη δεκαετία του 30’ μέχρι σήμερα.

Το φανταστικό στη λογοτεχνία του Μ. Καραγάτση

Φανταστική λογοτεχνία ή λογοτεχνία του φανταστικού ονομάζεται ο γραπτός (αλλά και ο προφορικός) έντεχνος λόγος που  περιγράφει γεγονότα τα οποία δεν μπορούν να εξηγηθούν με την κοινή λογική και βάσει των γνωστών νόμων της φύσης.

Πρόκειται για ένα παρεξηγημένο λογοτεχνικό είδος το οποίο, ειδικά στην ελληνική γραμματεία, δεν έχει τη θέση που του αρμόζει και συχνά απαξιώνεται από τους «ειδήμονες» του χώρου. Αυτό βέβαια φαντάζει οξύμωρο όταν συμβαίνει στη χώρα που έδωσε τα πρώτα δείγματα φανταστικής λογοτεχνίας (αναφέρομαι στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια του Ομήρου, δύο έργα τα οποία βρίθουν από φανταστικά στοιχεία).

Φυσικά υπάρχουν και καταξιωμένοι Έλληνες συγγραφείς οι οποίοι παρόλο που δεν έχουν ταυτιστεί με τη λογοτεχνία του φανταστικού, έχουν ασχοληθεί και έχουν γράψει σε αυτό το είδος. Ένας από αυτούς είναι και ο Μ. Καραγάτσης (1908-1960) το έργο του οποίου αν και δεν κατατάσσεται εξ’ ολοκλήρου στην κατηγορία της φανταστικής λογοτεχνίας, εντούτοις, πολύ συχνά, περιλαμβάνει  φανταστικά στοιχεία.

Η Μεγάλη Χίμαιρα [πρόταση στο Bookia.gr]

Μ. Καραγάτσης (1908-1960)

Βιβλίο Η μεγάλη χίμαιρα

Συγγραφέας Μ. Καραγάτσης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Εστία
Συντάκτης-ρια Ανδρέας Καπανδρέου

Όταν μου ζητήθηκε να προτείνω κάποια βιβλία στους αναγνώστες του Bookia, ο πρώτος Έλληνας συγγραφέας που μου ήρθε στο μυαλό ήταν ο Μ. Καραγάτσης, την αγνόηση του οποίου, από οποιονδήποτε ελληνόφωνο βιβλιόφιλο, θεωρώ μέγιστο αναγνωστικό έγκλημα.

Ομολογώ ότι δυσκολεύτηκα να επιλέξω ανάμεσα από τα έργα του αλλά τελικά κατέληξα σε ένα το οποίο θεωρείται, από πολλούς (και μάλλον δικαίως) το καλύτερό του∙ τη Μεγάλη Χίμαιρα.

Η ιστορία, η οποία ενδέχεται να είναι βασισμένη σε πραγματικά γεγονότα, γράφτηκε αρχικά το 1936 και πήρε τον τίτλο«Χίμαιρα». Το 1953 η ιστορία αναθεωρήθηκε, επεκτάθηκε και σε αυτή δόθηκε  από τον συγγραφέα ο τίτλος «Η Μεγάλη Χίμαιρα». Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα με ολοζώντανες περιγραφές, που μεταφέρει τον αναγνώστη με επιτυχία στη Σύρο της εποχής εκείνης. Μέσα από το βιβλίο γνωρίζουμε ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες για τη ναυτική ζωή της Σύρου, των πλοιοκτητών και των ναυτών αλλά και των οικογενειών τους που μένουν πίσω στο νησί αγωνιώντας και περιμένοντας  τους άντρες που βγάζουν το μεροκάματό τους στη θάλασσα.

Οι περιπέτειες των αγίων Σέργιου και Βάκχου όπως τις εμπνεύστηκε ο Μ. Καραγάτσης

Σέργιος και Βάκχος / Μ. Καραγάτση. 9^η έκδ. Αθήνα: Εστία, 2010, 2 τ.

Στο δίτομο έργο με τίτλο “Σέργιος και Βάκχος” που εκδόθηκε το 1959, ο Μ. Καραγάτσης διηγείται τη ζωή των αγίων Σέργιου και Βάκχου, τόσο κατά τη χρονική περίοδο που είχαν ανθρώπινοι υπόσταση όσο και αργότερα όταν αγιοποιήθηκαν και έγιναν αθάνατοι.

Πρόκειται για μια ιστορία η οποία η οποία έχει έντονα φανταστικά και μεταφυσικά στοιχεία. Η υπόθεση διαδραματίζεται αρχικά στο Βυζάντιο όπου οι δύο φίλοι Σέργιος και Βάκχος ήταν στρατιωτικοί και κυνηγούσαν τους Χριστιανούς. Μας περιγράφει το περιστατικό με το οποίο πίστεψαν και έγιναν και οι ίδιοι αρχικά Χριστιανοί, μετά μοναχοί και στο τέλος αγιοποιήθηκαν. Μετά τον θάνατό τους το σκηνικό μεταφέρεται στον Παράδεισο και στην υπόθεση εμπλέκονται κι άλλοι άγιοι, ο ίδιος ο Θεός, καθώς και ο αρχάγγελος Μιχαήλ.

Με εντολή του Θεού κατεβαίνουν πίσω στη Γη και συγκεκριμένα στην Κωνσταντινούπολη όπου βρίσκεται κτισμένος ομώνυμος ναός προς τιμή των δύο αγίων, με σκοπό να προστατέψουν την Χριστιανοσύνη και τον Ελληνισμό.   

Οι δύο άγιοι και μαζί τους και οι αναγνώστες, βιώνουν την παρακμή του Βυζαντίου και την πτώση και τουρκοποίηση της Πόλης.

Με εισήγηση του Θεού (την οποία τους μεταφέρει ο Αρχάγγελος Μιχαήλ) αποφασίζουν να κοιμηθούν στα θεμέλια του ναού τους, ο οποίος επίσης έχει τουρκοποιηθεί, για εκατό χρόνια προσδοκώντας πως όταν ξυπνήσουν η Πόλη θα ξαναγίνει ελληνική και ο ναός τους χριστιανικός.

Το μυθιστόρημα των τεσσάρων: το κοινό μυθιστόρημα των Βενέζη, Καραγάτση, Μυριβήλη και Τερζάκη

Το μυθιστόρημα των τεσσάρων / Ηλίας Βενέζης, Μ. Καραγάτσης, Στρατής Μυριβήλης, Άγγελος Τερζάκης. Αθήνα: Βιβλιοπωλείον της Εστίας: 1999, 12^η  εκδ.

Τον Φεβρουάριο του 1958 η εφημερίδα «Ακρόπολις» αποφάσισε να κάνει ένα πρωτότυπο λογοτεχνικό πείραμα.  Απευθύνθηκε σε τέσσερεις από τους κορυφαίους λογοτέχνες της εποχής (Ηλίας Βενέζης (1904-1973), Μ. Καραγάτσης (1908-1960), Στρατής Μυριβήλης (1892-1969), Άγγελος Τερζάκης (1907-1979) και τους πρότεινε να γράψουν μαζί ένα μυθιστόρημα το οποίο θα δημοσιευόταν σε συνέχειες από την εφημερίδα.

Οι τέσσερεις συγγραφείς ήταν στην αρχή επιφυλακτικοί, πείστηκαν όμως να συμμετέχουν στην προσπάθεια της εφημερίδας. Εμπνευστής της ιδέας ο οποίος επέλεξε τους συγγραφείς και ανάλαβε να τους πείσει να συμμετέχουν ήταν ο επίσης συγγραφέας και δημοσιογράφος Γιάννης Μαρής (1916-1979).

Οι κανόνες του παιχνιδιού, όπως δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα ήταν οι εξής: «Καθένας από τους τέσσαρες συγγραφείς θα γράφη επί μίαν εβδομάδα "Το μυθιστόρημα των 4" και θα αφήνη να συνεχίζη ο επόμενος. Αλλά μεταξύ των συγγραφέων δεν θα υπάρχη προσυνεννόησις διά την πλοκήν του έργου. Ο καθένας θα το σταματά και θα το συνεχίζη κατά την κρίσιν και την φαντασίαν του. Είνε, λοιπόν, πραγματική λογοτεχνική σκυταλοδρομία».

Ο κίτρινος φάκελλος του Μ. Καραγάτση

Ο κίτρινος φάκελος / Μ. Καραγάτσης ; εικ. Μίνως Αργυράκης. Αθήνα: Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2011 (21^η εκδ.), 2 τ.

Το δίτομο μυθιστόρημα του Μ. Καραγάτση «Ο κίτρινος φάκελλος» κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1956. Οι ειδικοί το κατατάσσουν στα αστυνομικά μυθιστορήματα αφού ξεκινάει με την εύρεση ενός πτώματος το οποίο φαινομενικά αυτοκτόνησε αλλά υπάρχουν και ενδείξεις που οδηγούν προς την δολοφονία του. Όταν η αστυνομία σταματά την έρευνα, την εξιχνίαση του εγκλήματος αναλαμβάνει ο συγγραφέας του βιβλίου.

Το πτώμα ανήκει στον Μάκη Τασάκο, δικηγόρο και συγγραφέα ο οποίος φροντίζει να στείλει, δέκα χρόνια μετά τον θάνατό του, έναν κίτρινο φάκελο στον Μ. Καραγάτση. Ο φάκελος περιλαμβάνει σημειώσεις για ένα μυθιστόρημα που ξεκίνησε να γράφει ο Τασάκος αλλά δεν ολοκλήρωσε ποτέ με την ένδειξη «Να το γράψει ο Καραγάτσης».

Στην ιστορία εμφανίζεται και ο νομπελίστας συγγραφέας Κωστής Ρούσης ενώ ο Μ. Καραγάτσης εμπλέκει στην ιστορία, σε ένα δευτερεύοντα ρόλο, και τον Γιούγκερμαν (ήρωα του ομώνυμου μυθιστορήματός του που γράφτηκε το 1938).

Η Μαρίνα Καραγάτση γράφει για τον πατέρα της και τους δικούς της ανθρώπους...

Το Ευχαριστημένο ή Οι δικοί μου άνθρωποι / Μαρίνα Καραγάτση. Αθήνα: Άγρα, 2008.

Η Μαρίνα Καραγάτση, κόρη του γνωστού συγγραφέα Μ. Καραγάτση και της ζωγράφου Νίκης Καραγάτση, δίνει φωνή σε οικεία της πρόσωπά τα οποία αφηγούνται στιγμές από τη ζωή τους.

Στην πρώτη ενότητα ο Μ. Καραγάτσης, η ίδια η Μαρίνα, η υπηρέτριά της οικογένειας η Λασκαρώ και η γιαγιά της συγγραφέως Μίνα, αφηγούνται θέματα που τους απασχολούν μια ανοιξιάτικη μέρα του 1950.

Η πρώτη ενότητα του βιβλίου έχει τίτλο «Μια ανοιξιάτικη μέρα του 1950». Σε αυτό υπάρχουν τα κεφάλαια:

Ο Καραγάτσης: ο γνωστός συγγραφέας, αφηγείται σε πρώτο πρόσωπο για τη ζωή του, αγγίζοντας θέματα που τον απασχολούν όπως η πολιτική, η διαπαιδαγώγηση της κόρης του Μαρίνας, η σχέση του με τη γυναίκα του Νίκη κ.α. Πρόκειται για ένα κείμενο που παρουσιάζεται ότι έχει γραφτεί το 1950 και αναδεικνύει ενδιαφέρουσες πτυχές τις προσωπικότητας του Μ. Καραγάτση.

Η αλληλογραφία μεταξύ του Νίκου Καββαδία και του Μ. Καραγάτση

Αλληλογραφία Νίκου Καββαδία - Μ. Καραγάτση / Νίκος Καββαδίας, Μ. Καραγάτσης ; επιμ. Μαίρη Μικέ. Αθήνα: Άγρα, 2010.

Ο Νίκος Καββαδίας και ο Μ. Καραγάτσης ήταν προσωπικοί φίλοι. Σε μια εποχή όπου η επικοινωνία ήταν δύσκολη, ειδικά όταν ο Καββαδίας ταξίδευε σε άλλες ηπείρους, οι δύο συγγραφείς προσπαθούσαν να κρατήσουν επαφή ανταλλάζοντας επιστολές.

Σε μια πολύ ενδιαφέρουσα έκδοση η Μαίρη Μικέ (γράφει την εισαγωγή, τα σχόλια και έχει την επιμέλεια του βιβλίου) μας παρουσιάζει την αλληλογραφία (όση από αυτή έχει διασωθεί) μεταξύ δύο από τους πιο διάσημους  έλληνες λογοτέχνες.

Μέσα από τα γράμματά τους μπορεί κάποιος να βγάλει κάποια συμπεράσματα σχετικά με τον χαρακτήρα τους, τον τρόπο σκέψης τους, καθώς και για την εκτίμηση που είχε ο ένας λογοτέχνης για τον άλλο.

Στις επιστολές που ανταλλάζουν μοιράζονται γεγονότα της προσωπικής και οικογενειακής τους ζωής αλλά και τις λογοτεχνικές τους ανησυχίες.

Ο Κόλιας (Νίκος Καββαδίας) εκλιπαρεί για τη φιλία και τα γράμματα του Καραγάτση καθώς με τρόπο που θα μπορούσε να χαρακτηρηστεί κάπως υποτακτικός (όταν για παράδειγμα σε μερικές από τις επιστολές υπογράφει  ως «Δούλος σου»).

Ενδεικτικό για την ηθική της εποχής, αλλά και τις συνήθειες των ναυτικών, το πάρα κάτω απόσπασμα το προκαλεί εντύπωση στον σημερινό αναγνώστη: (από την επιστολή ημερομηνίας 21.11.49 την οποίο στέλνει ο Καββαδίας προς τον Καραγάτση από το Colombo) «… Τώρα θα βγω θα πάω στον πιο παλιό βουδικό ναό 7 μίλια έξω από την πόλη. Θα κάνω όσα μου λες κι έπειτα θα πλανηθώ στα μπορντέλα του διπλανού χωριού να καταπονηθώ πάνω σε μια δεκάχρονη Ινδιάνα που με περιμένει να της φέρω ένα μυρωδικό από την Genova. Δεν ξέρω γιατί θέλει να καταστρέψει αυτή τη θαυμάσια μυρωδιά του κορμιού της που με τρελαίνει…»

Ο Μ. Καραγάτσης και ο Βασίλης Κάρλοβιτς Γιούγκερμαν

Ο Γιούγκερμαν και τα στερνά του / Μ. Καραγάτσης. - 25η έκδ. - Αθήνα : Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2007. 2 τ.

*Στη συγκεκριμένη έκδοση συμπεριλαμβάνεται ένα πολύ ενδιαφέρον εισαγωγικό κείμενο της Μαίρης Μικέ με τίτλο "Έμφυλη και φυλετική διαφορά στον Γιούγκερμαν". 

[Το μυθιστόρημα όπως το ξέρουμε σήμερα αποτελείται από δύο μέρη: Α’ «Γιούγκερμαν» και Β’ «Ο Γιούγκερμαν και τα στερνά του». Το πρώτο μέρος δημοσιεύτηκε σε 23 συνέχειες στη «Νέα Εστία» (Ιαν. – Δεκ. 1938). Το δεύτερο μέρος αρχικά γράφτηκε σαν δύο διαφορετικές νουβέλες με τίτλο «Το βουνό των λύκων» και «Ο γυρισμός του Γιούγκερμαν». Πρωτοδημοσιεύτηκαν στη «Νέα Εστία» το 1939 και κυκλοφόρησαν αυτοτελώς με τον τίτλο «Τα στερνά του Γιούγκερμαν» (Πυρσός, 1941). Στη μορφή που γνωρίζουμε σήμερα το μυθιστόρημα δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά τις χρονιές 1957-1958.]

Ο Μ. Καραγάτσης (κατά κόσμο Δημήτρης Ροδόπουλος, 1908-1960), μέσα από αυτό το πληθωρικό μυθιστόρημα μας τον τρόπο ζωής, τις συνήθεις και την ηθική που επικρατούσε την εποχή στην οποία αναφέρεται (δεκαετίες του 20 και του 30). Οι αναλυτικές περιγραφές των γυναικείων χαρακτήρων του βιβλίου αλλά και συγκεκριμένων περιοχών όπως για παράδειγμα του Πειραιά μας κάνουν να υποψιαζόμαστε ότι είναι βγαλμένες μέσα από πραγματικές εμπειρίες του ίδιου του συγγραφέα.

Το χαμένο νησί – μια φανταστική νουβέλα του Μ. Καραγάτση

Το χαμένο νησί: φανταστική νουβέλα / Μ. Καραγάτσης. Αθήνα: Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2010 (14^η εκδ.). [Πρώτη έκδοση: 1943].

Ο Μ. Καραγάτσης (1908-1960) έγραψε την φανταστική νουβέλα «Το χαμένο νησί» μεταξύ Νοεμβρίου 1941 και Μαΐου 1943.

Πρόκειται για ακόμα ένα κείμενο του Μ. Καραγάτση το οποίο ανήκει στην κατηγορία της φανταστικής λογοτεχνίας. Σε αυτό ο συγγραφέας διηγείται  την ιστορία ενός νησιού το οποίο μετά από τις κατάρες που δέχθηκε από μια τυφλή γριά με υπερφυσικές δυνάμεις, έγινε πλωτό και άρχισε να ταξιδεύει μαζί με τους κατοίκους του. Η ιστορία διαδραματίζεται στο νησί Τήλος το οποίο βρίσκεται στο Αιγαίο πέλαγος και το οποίο τελικά καταλήγει κάπου στον Ειρηνικό Ωκεανό.   

Κατά τα άλλα η νουβέλα  έχει πολλά από τα γνώριμα χαρακτηριστικά της πεζογραφίας του Καραγάτση, όπως, καταπληκτικές περιγραφές χαρακτήρων και φύσης, έξαρση του ερωτικού και σεξουαλικού στοιχείου, θανάτους, και έναν ήρωα – ξένο που δυσκολεύεται ή δεν θέλει να ενταχθεί στην άρρωστη κοινωνία που συναντά.

Η μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

Η μεγάλη Χίμαιρα / Μ. Καραγάτσης. Αθήνα: Εστία, 2002.

Το βιβλίο αυτό θεωρείται από πολλούς (και όχι αδίκως) σαν το κορυφαίο του Μ. Καραγάτση (ψευδώνυμο του Δημήτριου Ροδόπουλου,1908-1960).

Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα με πολύ καλή πλοκή, εκπληκτικές περιγραφές, που μεταφέρει τον αναγνώστη με επιτυχία, στην Σύρο της εποχής που διαδραματίζεται η ιστορία.

Η «Χίμαιρα» γράφτηκε από τον Μ. Καραγάτση το 1936 και αναθεωρήθηκε από τον συγγραφέα το 1953 οπόταν και μετονομάστηκε σε «Μεγάλη Χίμαιρα».

Το υπερφυσικό στη Μεγάλη Χίμαιρα

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα υπερφυσικά – φανταστικά στοιχεία που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας αφού σε μια σκηνή παρουσιάζει τις τρείς μοίρες της ελληνικής μυθολογίας (Κλώθω, Άτροπο και Λάχεση) να συζητούν μεταξύ τους καθορίζοντας την μοίρα ενός κοριτσιού, ενώ λίγο αργότερα παρουσιάζει τρεις νεκρούς να συνομιλούν μέσα από τους τάφους τους!