Θρησκεία και Ψυχιατρική του Irvin D. Yalom

Όταν η Επιτροπή για την Ψυχιατρική και τη Θρησκεία (της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρίας) ειδοποίησε διακεκριμένο ψυχίατρο Ίρβιν Γιάλομ (Irvin D. Yalom) για να τον βραβεύσει, ο Γιάλομ πίστεψε ότι έκαναν λάθος.

-          «Είστε βέβαιοι; Το ξέρετε ότι εγώ θεωρώ τον εαυτό μου άθεο;» Ρώτησε.

-          «Πιστεύουμε ότι έχετε αφιερώσει τη ζωή σας σε ερωτήματα θρησκευτικής φύσεως» ήταν η απάντηση που έλαβε.

Κατά την βράβευση του (2000) o Γιάλομ έκανε μια ομιλία η οποία αποτέλεσε τη βάση για το βιβλίο «Religion and Psychiatry» (Θρησκεία και Ψυχιατρική).   

Στο δοκιμιακό αυτό βιβλίο, ο Γιάλομ ασχολείται με τις τέσσερεις έσχατες έγνοιες, όπως τις χαρακτηρίζει: τον θάνατο, τη μοναξιά, την ανάγκη νοήματος και την ελευθερία.

Το άγχος που προκαλούν τα πιο πάνω και ιδιαίτερα το υπαρξιακό άγχος είναι κατά τον Γιάλομ η αιτία ύπαρξης όλων των θρησκειών, οι οποίες δημιουργήθηκαν για να δώσουν απαντήσεις  στο υπαρξιακό ερώτημα. Η θρησκείες επίσης δίνουν απάντηση στο τι συμβαίνει με τον θάνατο, ενώ δίνουν επίσης παρηγοριά σε αυτούς που στερούνται την ελευθερία τους ή βιώνουν κάθε είδους μοναξιάς [δική μου προσθήκη]. Είναι προφανές λοιπόν, σύμφωνα με τον Γιάλομ ότι δεν δημιούργησαν οι θεοί τους ανθρώπους, αλλά δημιουργήσαμε εμείς  οι άνθρωποι τους θεούς. Μάλιστα τους δημιουργήσαμε κατ΄ εικόναν και καθ’ ομοόισιν μας.

Ο Δαρβίνος αποκαλύπτει γιατί κατέληξε από βαθιά θρησκευόμενος να δηλώνει αγνωστικιστής

Στη νεανική του ηλικία ο Άγγλος φυσιοδίφης και γεωλόγος Κάρολος Δαρβίνος (Charles Darwin) σπούδασε θεολογία και προοριζόταν μάλιστα να γίνει κληρικός. Τον κέρδισε όμως τελικά η Γεωλογία εξ αιτίας της οποίας ταξίδεψε προς τη Νότιο Αμερική, ένα ταξίδι που έμελλε να του αλλάξει τη ζωή.

Ξεκινώντας το ταξίδι του προς τα νησιά τη Νότιο Αμερική και τα νησιά Γκαλαπάκος  ο Δαρβίνος, επηρεασμένος και από τις θεολογικές του σπουδές, ήταν πεπεισμένος για  την ύπαρξη θεϊκού σχεδίου για τη δημιουργία της φύσης.

Ωστόσο μετά από αυτό του το ταξίδι με το πλοίο  Beagle και την έρευνα που διεξήγαγε, βρέθηκε αντιμέτωπος με τεκμήρια της «εξέλιξης διά της φυσικής επιλογής». Στο βιβλίο του «Η Καταγωγή των ειδών» που εκδόθηκε το 1859, υποστήριξε την εξέλιξη μέσω φυσικής επιλογής ως την πρωταρχική επιστημονική εξήγηση για την ποικιλότητα στη φύση. Ήταν όμως απρόθυμος ακόμα να καταγράψει τα πράγματα όπως ακριβώς τα αντιλαμβανόταν σε σχέση με τη θεϊκή παρέμβαση. Έτσι αναφερόταν σε «δημιουργία» και όχι σε «εξέλιξη».

Στο βιβλίο του «Η καταγωγή του ανθρώπου» που κυκλοφόρησε το 1871 εξέτασε την ανθρώπινη εξέλιξη και τη σεξουαλική επιλογή. Σε αυτό έγινε σαφέστερος όσον αφορά την πεποίθησή του για τη θεϊκή παρέμβαση αλλά η θρησκοληψία της γυναίκας του Έμμα ήταν ακόμα ένας ανασταλτικός παράγοντας στο να εκφραστεί ξεκάθαρα.

Η βίβλος του άθεου: με τον λόγο κορυφαίων διανοητών

Η Βίβλος του Άθεου συγκεντρώνει κείμενα μερικών από τους σπουδαιότερους στοχαστές όλων των εποχών που έγραψαν για τον αθεϊσμό και τον αγνωστικισμό.

Η επιλογή των κειμένων καθώς και η εισαγωγή είναι του Αμερικανού συγγραφέα και δημοσιογράφου Κρίστοφερ Χίτσενς (Christopher Hitchens, 1949-2011). 

Ο Χίτσενς έγινε ευρύτερα γνωστός ως δημοσιογράφος σε διάφορα αμερικανικά και βρετανικά έντυπα πολιτικού περιεχομένου. Το βιβλίο του «Ο Θεός δεν είναι μεγάλος» πραγματεύεται την ανυπαρξία του Θεού.

Ο Κρίστοφερ Χίτσενς, που πέθανε τον Δεκέμβρη του 2011, μας οδηγεί μεσα από την αγνωστικιστική και αντιθρησκευτική σκέψη πολλών αιώνων. Ο τόμος περιλαμβάνει 45 κείμενα που συνιστούν τον κανόνα του αθεϊσμού. Από τον Λουκρήτιο στον Ντέιβιντ Χιουμ, από τον Τόμας Χομπς και τον Σπινόζα ως τον Σέλλεϋ και τον Καρλ Μαρξ, και από τον Δαρβίνο και τον Φρόυντ ως τους νεότερους και σύγχρονους μαχητικούς συνήγορους του αθεϊσμού, τον Ρίτσαρντ Ντώκινς, τον Ντάνιελ Ντένετ, τον Μάικλ Σέρμερ, τον Σαμ Χάρις, τον Ίαν Μακιούαν, και πολλούς άλλους. Τα διαφωτιστικά όσο και απολαυστικά κείμενα της ανθολογίας, εμπλουτισμένα με τα εξαιρετικά σχόλια του Κρίστοφερ Χίτσενς, ενδιαφέρουν όχι μόνο τον άθεο, τον αγνωστικιστή και τον πανθεϊστή, αλλά διεγείρουν την περιέργεια ακόμη και του μονοθεϊστή αναγνώστη.

Η Θεολογικο-πολιτική πραγματεία του Spinoza

Χαρακτικό:
"Βενέδικτος Σπινόζα
Ένας Εβραίος και Άθεος"

Ο Μπέντο ντε Σπινόζα (Benedict de Spinoza, 1632-1677) ήταν Ολλανδός φιλόσοφος, εβραϊκής καταγωγής.

Υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους ορθολογιστές του 17^ου αιώνα ενώ εύρος και η σημασία του έργου του Σπινόζα δεν έγιναν πλήρως κατανοητά παρά μόνο χρόνια μετά τον θάνατό του.

Ο Σπινόζα θεωρείτο άθεος γιατί χρησιμοποιούσε τη λέξη Θεός (Deus) για να δηλώσει μια έννοια που ήταν διαφορετική από εκείνη του Ιουδαιοχριστιανικού μονοθεϊσμού. Ο Σπινόζα αρνείται ρητά στο Θεό προσωπικότητα και συνείδηση, δεν έχει ούτε νοημοσύνη, συναίσθημα ή βούληση, δεν ενεργεί σύμφωνα με σκοπό, αλλά όλα ακολουθούν την αναγκαιότητα από τη φύση του, σύμφωνα με το νόμο ... 

Έτσι, ο κρύος, αδιάφορος Θεός του Σπινόζα έρχεται σε αντίθεση με την ιδέα ενός ανθρωπόμορφου, πατρικού Θεού που φροντίζει για την ανθρωπότητα.

Την «Θεολογικο-πολιτική πραγματεία» (Tractatus Theologico-Politicus) ο Σπινόζα την έγραψε το 1670.

Οι θεωρίες και τα βιβλία του Δαρβίνου που ανέτρεψαν την κυριαρχούσα επιστημονική γνώση και ξεσήκωσαν θύελλα διαμαρτυριών

Ο Κάρολος Δαρβίνος (Charles Darwin, 1809–1882) ήταν Άγγλος φυσιοδίφης και γεωλόγος.

Ξεκίνησε σπουδές στην Ιατρική Σχολή του Εδιμβούργου αλλά σύντομα τα παράτησε για να ακολουθήσει θεολογικές σπουδές στο Κέιμπριτς με στόχο να γίνει κληρικός.

Το μεγάλο του χόμπι, όμως, ήταν η παρακολούθηση των φυτών, των ζώων και των απολιθωμάτων. Έτσι αποδέχτηκε μια πρόσκληση που του έγινε από το Βασιλικό Ναυτικό, να ταξιδέψει με το καράβι Ιχνηλάτης με στόχο να παρατηρήσει και να καταγράψει την χλωρίδα και την πανίδα ανεξερεύνητων μέχρι τότε χωρών. 

Κατά τη διάρκεια μιας πενταετίας (1831-1836) ο Δαρβίνος είχε την ευκαιρία να ταξιδέψει από την Αγγλία προς τη Νότια Αμερική (Βραζιλία, Αργεντινή, Γη του Πυρός, Χιλή, Νησιά Γκαλαπάγκος) και ακολούθως μέσω του Ειρηνικού Ωκεανού (Νέα Ζηλανδία, Αυστραλία) και πίσω στην Αγγλία. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού συνέλεξε πολύτιμες  πληροφορίες για νέα είδη της χλωρίδας και πανίδας, αλλά και για τα απολιθώματα που συνάντησε. Όλα αυτά τον βοήθησαν να κατανοήσει και να συλλάβει την θεωρία της φυσικής επιλογής και της εξέλιξης των ειδών.

Κείμενα για τη θρησκεία του Bertrand Russell [πρόταση στο Bookia.gr]

Βιβλίο Κείμενα για τη θρησκεία
Συγγραφέας Bertrand Russell
Κατηγορία Φιλοσοφία
Εκδότης Scripta
Συντάκτης Ανδρέας Καπανδρέου

O Βρετανός φιλόσοφος Μπέρτραντ Ράσελ (Bertrand Russel, 1872-1970) ασχολήθηκε εκτεταμένα, από πολύ νεαρή ηλικία με τη θρησκεία.

Το βιβλίο αυτό συγκεντρώνει κείμενα που ο Ράσελ έγραψε καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του.

Από αυτά ξεχωρίζουν το δοκίμιο «Γιατί δεν είμαι Χριστιανός» (Why I Am Not a Christian) το οποίο ουσιαστικά είναι μια ομιλία που έκανε ο Ράσελ το Λονδίνο στις 6 Μαρτίου το 1927 καθώς επίσης και το κείμενο «Τι είναι αγνωστικιστής;». 
Σε αυτό ο συγγραφέας λύνει αρκετές απορίες σχετικά με τον αγνωστικισμό και διασαφηνίζει τη διαφορά μεταξύ «Αθεϊσμού» και «Αγνωστικισμού» .

Ο Bertrand Russell για τον αγνωστικισμό (και τον αθεϊσμό)

Άθεος ή Αγνωστικηστής;

Σε κείμενό του 1947 με τίτλο "Am I An Atheist or an Agnostic?" [Είμαι Άθεος ή Αγνωστικιστής;]  ο Βρετανός φιλόσοφος Μπέρτραντ Ράσελ (Bertrand Russell, 1872-1970) δήλωνε:

   

"..Συχνά προκύπτει μια άβολη ερώτηση, όταν με ρωτούν ποια είναι η θρησκεία μου. Ποτέ δεν ξέρω αν πρέπει να πω ότι είμαι Αγνωστικιστής ή ότι είμαι Άθεος. Πρόκειται για μια πολύ δύσκολη ερώτηση για την οποία και κάποιοι από εσάς ίσως να ήρθαν σε δύσκολη θέση. 

Ως φιλόσοφος, αν μιλούσα σε ένα καθαρά φιλοσοφικό ακροατήριο, θα περιέγραφα τον εαυτό μου ως Αγνωστικιστή, διότι δεν νομίζω ότι υπάρχει ένα πειστικό επιχείρημα με το οποίο αποδεικνύεται ότι δεν υπάρχει Θεός. Από την άλλη πλευρά, αν θέλω να μεταφέρω τη σωστή εντύπωση σε έναν  απλό άνθρωπο που με ρωτά στον δρόμο νομίζω ότι θα πρέπει να πω ότι είμαι άθεος, διότι όταν λέω ότι δεν μπορώ να αποδείξω ότι δεν υπάρχει Θεός, θα έπρεπε προσθέσω επίσης ότι δεν μπορώ να αποδείξω ότι δεν υπάρχουν οι 12 θεοί του Ολύμπου.

Κανείς από εμάς δεν θα σκεφτόταν σοβαρά την πιθανότητα ότι οι θεοί στους οποίους αναφέρεται ο Όμηρος υπάρχουν πραγματικά, κι όμως αν έπρεπε να αποδείξετε ότι ο Δίας, η Ήρα, ο Ποσειδώνας και οι υπόλοιποι θεοί του Ολύμπου δεν υπήρχαν, δεν θα μπορούσατε να βρείτε μια τέτοια απόδειξη.

Ως εκ τούτου, όσον αφορά τους Ολύμπιους θεούς, μιλώντας σε ένα καθαρά φιλοσοφικό ακροατήριο, θα έλεγα ότι είμαι Αγνωστικιστής. Αλλά, νομίζω ότι όλοι μας θα λέγαμε πως σε σχέση με αυτούς τους θεούς είμαστε άθεοι.

Όσον αφορά τον χριστιανικό Θεό, λοιπόν, θα πρέπει, νομίζω, να έχω ακριβώς την ίδια στάση".

[Πηγή: Am I An Atheist Or An Agnostic? A Plea For Tolerance In The Face Of New Dogmas by Bertrand Russell (1947)]

Βλασφημία και αθεϊσμός [στη λογοκρισία]

Αθεϊσμός ονομάζεται η άρνηση ύπαρξης του – οποιουδήποτε -  Θεού. Βλασφημία είναι ο ανόσιος και ασεβής λόγος, στην περίπτωση μας γραπτός, εναντίον του Θεού ή άλλων ιερών προσώπων και πραγμάτων.  

Ο αθεϊσμός και η βλασφημία εκφραζόμενες άμεσα ή έμμεσα μέσα από λογοτεχνικά ή επιστημονικά κείμενα προκαλούσαν πάντα, από αρχαιοτάτων χρόνων, την αντίδραση της εκάστοτε εκκλησίας και των πιστών.