Η επεξήγηση των στίχων του τραγουδιού «Μαλαματένια λόγια» από τον ίδιο τον Μάνο Ελευθερίου

 

Μάνος Ελευθερίου (1938-2018)

Το τραγούδι «Μαλαματένια λόγια» (στίχοι Μάνου Ελευθερίου και μουσική Γιάννη Μαρκόπουλου) είναι ένα από τα ωραιότερα αλλά και πιο αινιγματικά ελληνικά τραγούδια.

Οι στίχοι του είναι αλληγορικοί κυρίως λόγω των μηνυμάτων που ήθελε να περάσει ο στιχουργός, κατά τη διάρκεια της Χούντας, αλλά και λόγω επιλογής του ίδιου του Μάνου Ελευθερίου ο οποίος προσπάθησε να γράψει ένα διαφορετικό, πιο «περίπλοκο» τραγούδι από αυτά που μας είχε συνηθίσει.

Πολλοί αναλυτές προσπάθησαν να ερμηνεύσουν τους στίχους του τραγουδιού. Κάποιοι εύστοχα, άλλοι όχι.. (βλέπε εδώ)

Και φτάνουμε στο αιώνιο ερώτημα: Τι θέλει να πει ο ποιητής; Πρέπει άραγε να προσπαθούμε να ερμηνεύσουμε τους στίχους ενός τραγουδιού με κίνδυνο να παρερμηνεύσουμε τον στιχουργό;  Ή να τους τραγουδάμε χωρίς να τους (πολύ)καταλαβαίνουμε; Την καλύτερη απάντηση,  φυσικά, μπορεί να την δώσει ο ίδιος ο στιχουργός, αν έχει τη διάθεση και αν μπει στον κόπο να αναλύσει τους στίχους του, εξηγώντας στο κοινό τι εννοούσε.

Μαλαματένια λόγια: το αυτοβιογραφικό βιβλίο του Μάνου Ελευθερίου

 

Μια αυτοβιογραφική αφήγηση του Μάνου Ελευθερίου καταγράφηκε από τους Σπύρο Αραβανή και Ηρακλή Οικονόμου σε κατ΄ ιδίαν συναντήσεις που είχαν μαζί του. Οι αφηγήσεις αυτές εκδόθηκαν ως βιβλίο το 2021 (τρία χρόνια μετά τον θάνατο του μεγάλου στιχουργού) από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Ο Μάνος Ελευθερίου θυμάται και διηγείται αποσπάσματα από την παιδική του ηλικία στην Ερμούπολη, την μετεγκατάσταση  του στην Αθήνα και μας χαρίζει κάποιες άγνωστες πληροφορίες για την προσωπική του ζωή αλλά και για τα τραγούδια που έγραψε.

Ο τίτλος του βιβλίου «Μαλαματένια λόγια» είναι παρμένος από το ομώνυμο τραγούδι, τους στίχους του οποίου έγραψε ο Μάνος Ελευθερίου και  μελοποίησε ο Γιάννης Μαρκόπουλος.

Τα λόγια και τα χρόνια [το βιβλίο]: τα τραγούδια του Μάνου Ελευθερίου (1963-2013)

Μέσα σε έναν τόμο, ο Μάνος Ελευθερίου συγκέντρωσε, με χρονολογική σειρά όλα τα τραγούδια του που κυκλοφόρησαν μεταξύ των ετών 1963 και 2013. Όλα, φυσικά, όσα κατάφερε να συγκεντρώσει ο μεγάλος στιχουργός, αφού όπως μας πληροφορεί στον πρόλογό του, κάποιοι στίχοι του σίγουρα μελοποιήθηκαν και τραγουδήθηκαν από κάποιους χωρίς αυτό να γίνει αντιληπτό από τον ίδιο ή χωρίς να μπορεί πλέον να τα εντοπίσει. Επίσης, στον τόμο δεν συμπεριλήφθηκαν (απορρίφθηκαν από τον ίδιο) 30 περίπου τραγούδια για τα οποία ο Μάνος Ελευθερίου διερωτάται γιατί κάποιοι μπήκαν στον κόπο να τα μελοποίήσουν.

Μαλαματένια λόγια: οι στίχοι του Μάνου Ελευθερίου, το τραγούδι του Γιάννη Μαρκόπουλου, η λογοκρισία και η επιρροή από τον Σεφέρη

"Μαλαματένια λόγια" ονομάζεται το ποίημα του Μάνου Ελευθερίου το οποίο μελοποίησε ο Γιάννης Μαρκόπουλος.

Κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1974, στον δίσκο του Μαρκόπουλου με τίτλο «Θητεία». 

Σε αυτή την πρώτη εκτέλεση το τραγούδι ερμηνεύτηκε από τους Λάκη Χαλκιά, Χαράλαμπο Γαργανουράκη και Τάνια Τσανακλίδου.

Το τραγούδι αναφέρεται έμμεσα στη Χούντα αλλά και στο εργατικό κίνημα.

Λογοκρισία

Επειδή ακριβώς κυκλοφόρησε κατά την περίοδο της Χούντας πέρασε από λογοκρισία και προκειμένου να του δοθεί άδεια να κυκλοφορήσει άλλαξαν κάποιοι στίχοι του (μια πολύ συνηθισμένη πρακτική εκείνης της περιόδου).Συγκεκριμένα ενώ ο αρχικός στίχος λέει «κι όχι να ζεις μ' αυτή τη συμμορία» η λογοκρισία το άλλαξε σε «κι όχι να ζεις μ’ αυτή την κομπανία» θεωρώντας ότι το «συμμορία» αναφερόταν υποτιμητικά στους χουντικούς.

Επίσης ενώ ο αρχικός στίχος ήταν «και ξημερώνοντας Παρασκευή» έγινε «και ξημερώνοντας μέρα κακή» επειδή Παρασκευή πραγματοποιήθηκε το πραξικόπημα και θεωρήθηκε πως γινόταν αναφορά σε αυτό. Εξάλλου και η συνέχεια του στίχου «τοξότες φάλαγγες και λεγεώνες με πήραν και με βάλαν σε κλουβί» παραπέμπει σε «στρατό» και «σκλαβιά» (κλουβί).  

Ποιος είναι ο Άμλετ της Σελήνης;

Ο Άμλετ της Σελήνης είναι ένα τραγούδι που έκανε γνωστό με την ερμηνεία του ο Χρήστος Θηβαίος. Τους εξαιρετικούς στίχους έγραψε ο Μάνος Ελευθερίου και τους απογείωσε μελοποιώντας τους ο Θάνος Μικρούτσικος.

Οι στίχοι:

Ο Άμλετ της Σελήνης

Ξεγέλασες τους ουρανούς με ξόρκια –μαύρη φλόγα–

πως η ζωή χαρίζεται χωρίς ν’ ανατραπεί.

Κι όλα τα λόγια των τρελών που ήταν δικά μας λόγια

τα μάγευες με φάρμακα στην άσωτη σιωπή.

Πενθούσες με τους Έρωτες σα να ’σουν μεθυσμένος

γιατί με τους αθάνατους είχες λογαριασμούς.

Τις άριες μιας όπερας τραύλιζες νικημένος

μιας επαρχίας μαθητής μπροστά σε δυο χρησμούς.

Τί ζήλεψες τί τα ’θελες τα ένδοξα Παρίσια.

Έτσι κι αλλιώς ο κόσμος πια παντού είναι τεκές.

Διεκδικούσες θαύματα που δίνουν τα χασίσια

και παραισθήσεις όσων ζουν μέσα στις φυλακές.

Και μια βραδιά που ντύθηκες ο Άμλετ της Σελήνης

έσβησες μ’ ένα φύσημα τα φώτα της σκηνής.

Και μονολόγους άρχισες κι αινίγματα να λύνεις

μιας τέχνης και μιας εποχής παλιάς και σκοτεινής.