Η Γοτθική γάτα, συλλογή διηγημάτων τρόμου

«Η Γοτθική Γάτα» είναι ανθολογία διηγημάτων τρόμου με επίκεντρο τη γάτα, που συγκεντρώνει κλασικές γοτθικές ιστορίες από συγγραφείς όπως ο Edgar Allan Poe, ο H. P. Lovecraft, ο Bram Stoker και ο Lewis Carroll. Οι ιστορίες έχουν να κάνουν με τρόμο, μαγεία,  και ονειροφαντασίας και εξερευνούν τη σύνδεση των αιλουροειδών με τον αποκρυφισμό, τις μάγισσες (ως οικεία πνεύματα) και τη σκοτεινή πλευρά της λογοτεχνίας.

Στο βιβλίο περιλαμβάνονται: 1. «Ο μαύρος γάτος» του Έντγκαρ Άλαν Πόε, 2. «Η γάτα και η Σιδηρά παρθένος» του του Μπραμ Στόουκερ, 3. «Οι γάτοι της Ούλθαρ» του Χ. Φ. Λάβκραφτ, καθώς και 4. αποσπάσματα  από το το βιβλίο «Η Αλίκη στη χώρα των Θαυμάτων» του Λιούις Κάρολ.

Το Δέντρο: ένα ελληνοκεντρικό διήγημα του Χ.Φ. Λάβκραφτ [μελέτη για το περιοδικό ΟΛΚή]

Το Δέντρο: ένα ελληνοκεντρικό διήγημα του Χ. Φ. Λάβκραφτ

του Ανδρέα Καπανδρέου*

O Χ. Φ. Λάβκραφτ (H. P. Lovecraft, 1890-1937) ήταν Αμερικανός συγγραφέας φανταστικής λογοτεχνίας και θεωρείται ο κυριότερος εκφραστής της λογοτεχνίας μεταφυσικού τρόμου. Έγραψε αρκετά διηγήματα, ποιήματα και δοκίμια, ενώ είναι ο δημιουργός της μυθολογίας  Κθούλου (Cthulhu)[1]. Η επικρατέστερη εκδοχή για την προέλευση του παράξενου και καθόλου εύηχου ονόματος «Κθούλου», είναι ότι  επιλέχθηκε από τον Λάβκραφτ ώστε να ηχεί όπως η αρχαία ελληνική λέξη  χθόνιος (chthonic = αυτός που κατοικεί μέσα στη γη)[2].

Είναι γνωστό ότι ο Λάβκραφτ επηρεάστηκε πολύ από την ελληνική μυθολογία με την οποία ήρθε σε επαφή από την παιδική του ηλικία. Όπως αναφέρει ο μελετητής S.T. Joshi, μια παιδική έκδοση της Ιλιάδας και μια της Οδύσσειας ήταν από τα πρώτα και πιο αγαπημένα αναγνώσματα του Λάβκραφτ[3]. Αυτά άλλωστε αποτέλεσαν και την έμπνευση του Λάβκραφτ για την συγγραφή του ποιήματος Ulysses (Οδυσσέας), που αποτελεί παράφραση της Οδύσσειας, μόλις στα εφτά του χρόνια!

Εξάλλου, ο Λάβκραφτ τοποθετεί τους μεγάλους κλασικούς Έλληνες συγγραφείς Αισχύλο, Αριστοφάνη, Ευριπίδη και Σοφοκλή στη λίστα αυτών που θα πρέπει απαραίτητα να διαβάσει κάποιος (What should I read)[4]

«Το δέντρο» ("The Tree") είναι ένα ακόμα έργο του Λάβκραφτ το οποίο έχει επιρροές από την αρχαία Ελλάδα και την ελληνική μυθολογία. Πρόκειται για ένα από τα πρώτα του διηγήματα που  δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο του 1921 στο περιοδικό The Tryout[5].

Κυκλοφορεί το 2ο τεύχος του περιοδιού ΟΛΚή με μελέτη μου για ένα έργο του H.P. Lovecraft

 

Το 2^ο τεύχος του περιοδικού ΟΛΚή (2022) φιλοξενεί την μελέτη μου «Το δέντρο: ένα ελληνοκεντρικό διήγημα του Χ. Φ. Λάβκραφτ».

Ο Όμιλος Λογοτεχνίας και Κριτικής αναγγέλλει την έκδοση του δεύτερου τεύχους του περιοδικού Ολκή (επιμέλεια: Λεωνίδας Γαλάζης, Στέλλα Μιλτιάδου, Γαβριέλλα Παναγή και Μαριλένα Πόρακου). To εξώφυλλο φιλοτέχνησε η Μαρία Χατζηττοφή-Χαριτωνίδου. Πρόκειται για ετήσιο δελτίο το οποίο εκτείνεται σε 220 σελίδες και περιλαμβάνει πρωτότυπες/αδημοσίευτες συνεργασίες των μελών του Ο.Λ.Κ. στις θεματικές περιοχές της ποίησης, της πεζογραφίας, της μελέτης, του δοκιμίου και της βιβλιοκρισίας. Περιλαμβάνει, επίσης, αφιέρωμα στον Κ.Γ. Γιαγκουλλή, με την ευκαιρία της βράβευσής του με το Βραβείο Συνολικής Προσφοράς «Βασίλης Μιχαηλίδης» (2021) του Ομίλου Λογοτεχνίας και Κριτικής.

Τα Ανεμοδαρμένα της Έμιλι Μπροντέ (το βιβλίο και οι ταινίες)

Τα Ανεμοδαρμένα Ύψη (Wuthering Heights) είναι το μοναδικό μυθιστόρημα της Αγγλίδας  συγγραφέως Έμιλι Μπροντέ (Emily Bronte, 1818-1948). Εκδόθηκε το 1947 με το ψευδώνυμο Έλλις Μπελ και μόνο μετά τον θάνατό της, το 1850 επανεκδόθηκε με το πραγματικό όνομα της Έμιλι Μπροντέ.

Η καινοτόμος δομή του μυθιστορήματος προβλημάτισε κάπως τους κριτικούς. Παρά το γεγονός ότι έλαβε ανάμεικτες κριτικές όταν πρωτοκυκλοφόρησε και συχνά κατηγορήθηκε για απεικόνιση ανήθικου πάθους, στη συνέχεια αναδείχτηκε σε ένα από τα κλασικά έργα της αγγλικής αλλά και της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Υπερφυσικός τρόμος στη λογοτεχνία: ένα δοκίμιο του H. P. Lovecraft

 

O Αμερικανός συγγραφέας Χ. Φ. Λάβκραφτ (H. P. Lovecraft, 1890-1937) δεν μας χάρισε μόνο τα λογοτεχνικά του έργα τα οποία τον έκαναν διάσημο, αλλά έχει συνεισφέρει και στον τομέα της κριτικής και της καταγραφής της ιστορίας της λογοτεχνίας. Το "Supernatural Horror in Literature" είναι ένα δοκίμιο 28.000 λέξεων το οποίο ερευνά την εξέλιξη και τα επιτεύγματα της μυθοπλασίας τρόμου την εποχή  της συγγραφής του (δεκαετίες του 1920 και του 1930). Το δοκίμιο γράφτηκε μεταξύ Νοεμβρίου 1925 και Μαΐου 1927, δημοσιεύτηκε αρχικά τον Αύγουστο 1927 και στη συνέχεια αναθεωρήθηκε και επεκτάθηκε κατά τη διάρκεια του 1933-1934.

Σύμφωνα με τον Λάβκραφτ «Το αρχαιότερο και ισχυρότερο συναίσθημα της ανθρωπότητας είναι ο φόβος, και το αρχαιότερο κι ισχυρότερο είδος φόβου είναι ο φόβος του αγνώστου. Ελάχιστοι ψυχολόγοι θα αμφισβητούσαν αυτά τα δεδομένα, των οποίων η παραδεδεγμένη αλήθεια εδραιώνει κατ΄ ανάγκη για πάντα τη γνησιότητα και την υψηλή θέση της ιστορίας υπερφυσικού τρόμου ως λογοτεχνική μορφή».

«Η γοητεία του υπερφυσικά μακάβριου, σύμφωνα με τον Λάβκραφτ, απευθύνεται σε περιορισμένο κοινό, επειδή απαιτεί από τον αναγνώστη έναν ορισμένο βαθμό φαντασίας και κάποια ικανότητα αποστασιοποίησης από την καθημερινή ζωή. Καθώς σχετικά λίγοι είναι αρκετά απαλλαγμένοι από την επιρροή της καθημερινής ρουτίνας ώστε να ανταποκριθούν σε ασυνήθιστα μηνύματα, οι ιστορίες για κοινότυπα συναισθήματα και συμβάντα ή για συνηθισμένες αισθητικές παραμορφώσεις αυτών των συναισθημάτων και συμβάντων, θα έχουν πάντα την πρώτη θέση στις προτιμήσεις της πλειοψηφίας – και δικαίως, ίσως, αφού τούτα τα συνηθισμένα θέματα, φυσικά, απαρτίζουν το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας».  

Αναλύοντας τα λογοτεχνικά υπερφυσικά έργα της εποχής του, καθώς και τους συγγραφείς τους, ο Λάβκραφτ  γράφει πως «όσοι πιστεύουν πραγματικά στο απόκρυφο, πιθανόν είναι λιγότερο αποτελεσματικοί από τους υλιστές στην περιγραφή του φασματικού και του φανταστικού, αφού γι’ αυτούς ο φασματικός κόσμος είναι μια τόσο οικία πραγματικότητα ώστε τείνουν να αναφέρονται σε εκείνον με λιγότερο δέος, αποστασιοποίηση και υποβλητικότητα παρά όσοι βλέπουν σε τούτο τον μυστικό κόσμο την απόλυτη και αδιανόητη παραβίαση της φυσικής τάξης»

 Τα δοκίμιο ξεκινά με τα κεφάλαια:

Η απαρχή της ιστορίας φρίκης: Μάγισσες, λυκάνθρωποι, βρικόλακες και λάμιες παρελαύναν απειλητικά από τα χείλη βάρδων και γιαγιάδων, δίχως να χρειάζονται παρά ελάχιστη ενθάρρυνση για να κάνουν το τελικό βήμα, ώστε να περάσουν το όριο που χωρίζει την προφορική αφήγηση ή το τραγούδι από το τυπικό λογοτεχνικό έργο.

Το πρώτο γοτθικό μυθιστόρημα: Ως το πρώτο γοτθικό μυθιστόρημα που άσκησε μεγάλη επιρροή στη λογοτεχνία του υπερφυσικού τρόμου, ο Λάβκραφτ θεωρεί ότι είναι το μυθιστόρημα του Άγγλου συγγραφέα Οράτιου Ουόλοπ (Horace Walpole, 1717-1797) «Το κάστρο του Οτράντο» που εκδόθηκε το 1764.

Τα υπόλοιπα κεφάλαια του βιβλίου είναι: Το αποκορύφωμα του γοτθικού μυθιστορήματος,Τα επακόλουθα της γοτθικής λογοτεχνίας, Η λογοτεχνία του υπερφυσικού στην ηπειρωτική Ευρώπη, αφιερώνει ένα κεφάλαιο στον  Έντγκαρ Άλαν Πόε, Η παράδοση του υπερφυσικού στην Αμερική, Η παράδοση του υπερφυσικού στα Βρετανικά Νησιά, ενώ ολοκληρώνει με το κεφάλαιο Οι σύγχρονοι αριστοτέχνες.

Στο τελευταίο κεφάλαιο ο Λάβκραφτ αναφέρεται στους Άρθουρ Μάχεν (Arthur Machen, 1863-1947), Άλτζερνον Μπλάκγουντ (Algernon Blackwood, 1869-1951), Λόρδο Ντάνσανι (Edward John Moreton Drax Plunkett, 18th Baron of Dunsany, 1878-1957) και Μόνταγκιου Ρόουντ Τζέιμς (M. R. James 1862-1936), παραλείποντας (από μετριοφροσύνη, ίσως) να αναφερθεί και στον εαυτό του.

Στο τέλος του βιβλίου, σαν συμπέρασμα, ο Λάβκραφτ αναφέρει ότι «όποιο μεγάλο αριστούργημα (υπερφυσικού τρόμου) και αν δημιουργηθεί στο μέλλον θα οφείλει την αποδοχή του, μάλλον στην υπέρτατη συγγραφική δεξιότητα παρά σε ένα θελκτικό θέμα».

Το δοκίμιο μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες και κυκλοφόρησε και ως βιβλίο.

Από το οπισθόφυλλο της ελληνικής έκδοσης:

Είναι ευτύχημα που ο Χ.Φ. Λάβκραφτ αποφάσισε να γράψει αυτό το δοκίμιο ιστορίας, κριτικής

και αισθητικής πάνω στη λογοτεχνία του τρόμου. Όχι μόνο γιατί μας πληροφορεί με σαφήνεια και πληρότητα για τις καταβολές, τους συγγραφείς και την εξέλιξη του λογοτεχνικού είδους, μα, κυρίως, επειδή μας υποδεικνύει εκείνους που τον επηρέασαν ή που θαύμαζε, καθώς και τις απόψεις του για ποικίλα θέματα που εμφανίζονται στις ιστορίες του. Αν και δεν αναφέρεται καθόλου στον μεγαλύτερο συγγραφέα τρόμου, τον εαυτό του, μας μιλάει για τη διαμόρφωση της ίδιας της τέχνης του, μέσα από τη μελέτη του έργου συγγραφέων όπως ο Ουόλπολ, ο Στόουκερ, ο Ε. Άλαν Πόε, ο Μάχεν, ο Ντάνσανι, καθιστώντας έτσι πιο κατανοητές για μας τις απαράμιλλες ιστορίες του. Ο Λάβκραφτ που θαυμάζουμε βρίσκεται εδώ!

Lovecraft, H. P. Υπερφυσικός τρόμος στη λογοτεχνία / Χ. Φ. Λάβκραφτ; μετ. Γιώργος Μαρουξής; πρόλογος Μάκης Πανώριος. Αθήνα: Αίολος, 2008. [τίτλος πρωτοτύπου: Supernatural horror in literature]

The colour out of space (Το χρώμα από το διάστημα) του H. P. Lovecraft

Το διήγημα με τίτλο “The colour out of space” (Το χρώμα από το διάστημα) είναι μια ιστορία επιστημονικής φαντασίας/τρόμου από τον Αμερικανό συγγραφέα H. P. Lovecraft (Χ. Φ. Λάβκραφτ) που γράφτηκε το 1927. 

Εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην έκδοση του Σεπτεμβρίου του 1927 του περιοδικού επιστημονικής φαντασίας Hugo Gernsback Amazing Stories και έγινε ένα από τα πιο δημοφιλή έργα του Lovecraft και παρέμεινε το προσωπικό του αγαπημένο από τα διηγήματά του.

Ροκ μουσικοί ύμνοι στον Χ. Φ. Λάβκραφτ και τη λογοτεχνία του

Αφιέρωμα του περιοδικού Heavy Metal
στον H.P. Lovecraft (τ.χ. Οκτ. 1979)

Ο Αμερικανός συγγραφέας ιστοριών τρόμου, Χ. Φ. Λάβκραφτ (H. P. Lovecraft, 1890-1937), αναμφισβήτητα επηρέασε με το έργο του, όχι μόνο τη λογοτεχνία αλλά και διάφορους άλλους τομείς του πολιτισμού όπως για παράδειγμα η μουσική.

Οι λογοτεχνικοί μύθοι που έφτιαξε ο Λάβκραφτ και ιδιαίτερα η μυθολογία του Κθούλου επηρέασαν και ενέπνευσαν αρκετούς μουσικούς, ειδικά από το χώρο της ροκ. 

- Το 1967 δημιουργήθηκε στο Σικάγο των ΗΠΑ  το ψυχεδελικό ροκ συγκρότημα με την ονομασία H. P. Lovecraft (αργότερα μετονομάστηκε για συντομία σε Lovecraft και στα τέλη της δεκαετίας του 1970 σε Love Craft).Το συγκρότημα έβγαλε το μουσικό άλμπουμ H. P. Lovecraft (1967) και το H. P. Lovecraft II (1968). Στον πρώτο τους δίσκο περιλαμβάνεται και το τραγούδι "The White Ship" το οποίο είναι εμπνευσμένο από το ομώνυμο διήγημα του Χ.Φ. Λάβκραφτ.

- Στο δεύτερό του δίσκο που έχει τίτλο "Ride The Lightning" (1984), το Αμερικανικό heavy metal συγκρότημα Metallica έχει συμπεριλάβει και το ορχηστρικό κομμάτι "The Call of Ktulu" εμπνευσμένο από το διήγημα του Λάβκραφτ "The Call of Cthulhu". Επίσης, στο δίσκο του "Master of Puppets" (1986) συναντούμε το τραγούδι "The Thing That Should Not Be" το οποίο είναι βασισμένο στη νουβέλα “The Shadow Over Innsmouth”. Εξάλλου το τραγούδι τους "All Nightmare Long" (συμπεριλαμβάνεται στον ομώνυμο δίσκο του 2008), βασίζεται στην ιστορία του αμερικανού συγγραφέα Frank Belknap Long με τίτλο "The Hounds of Tindalos", η οποία αναφέρεται στον μύθο των Κθούλου (πατέρας του οποίου είναι ο Λάβκραφτ).

 - Το Βρετανικό heavy metal συγκρότημα Black Sabbath, στον πρώτο ομώνυμο δίσκο του που κυκλοφόρησε το 1970, συμπεριέλαβε το τραγούδι "Behind the Wall of Sleep" το οποίο αναφέρεται στο διήγημα του Λάβκραφτ "Beyond the Wall of Sleep".

Η ιστορία γύρω από το βιβλίο "Νεκρονομικόν" του τρελού Άραβα και ο Χ. Φ. Λάβκραφτ

«Κρατήστε όλα τα αντίγραφα κλειδωμένα, κανείς απ’ όσους το διαβάσουν να μην αποκαλύψει την ύπαρξη του στους αδαείς που είναι ακατάλληλοι να σηκώσουν τόσο βαρύ φορτίο, καλύτερα να βγουν τα μάτια τους με κάρβουνα πυρωμένα και να σφραγιστούν τα χείλη τους με κερί, παρά να προφέρουν τα λόγια αυτού του βιβλίου..»

Το «Νεκρονομικόν» (Necronomicon) είναι ένα φανταστικό βιβλίο, λογοτεχνικό δημιούργημα του Αμερικανού συγγραφέα τρόμου, Χ. Φ. Λάβκραφτ (H. P. Lovecraft, 1890-1937).

O Λάβκραφτ αναφέρει  την ύπαρξη του εν λόγω βιβλίου σε διάφορες ιστορίες του. Την πρώτη αναφορά στο Νεκρονομικόν την συναντούμε στο διήγημα του «Το Κυνηγόσκυλο» (“The Hound”) το οποίο γράφτηκε το 1922 και δημοσιεύτηκε το 1924.

Σύμφωνα με τον Χ. Φ. Λάβκραφτ,  συγγραφέας του Νεκρονομικόν ήταν ένας  «Τρελός Άραβας» με το όνομα Αμπντούλ Αλχαζρέντ (Abdul Alhazred). Ο παράφρον  Άραβας είχε πρωτοαναφερθεί σε ένα άλλο διήγημά του Λάβκραφτ με τίτλο «Η Ανώνυμη Πόλη» (“The Nameless City”) που δημοσιεύτηκε το 1921.

Αναφορά στο Νεκρονομικόν γίνεται επίσης στα διηγήματα του “"Pickman's Model" (1927),  "The Call of Cthulhu" (1928), The Dunwich Horror (1929), “The Diary of Alonzo Typer” (1938), καθώς και στις νουβέλες “The Case of Charles Dexter Ward”, (γράφτηκε το 1927 αλλά δημοσιεύτηκε το 1941 μετά τον θάνατο του συγγραφέα), και “At the Mountains of Madness” (γράφτηκε το 1931 και δημοσιεύτηκε το 1936).

«That is not dead which can eternal lie.

And with strange aeons even death may die».

(Στίχοι που παρουσιάζονται σε ιστορίες του Λάβκραφτ και παρουσιάζονται ως απόσπασμα του «Νεκρονομικόν»).

Ο ναός του τρόμου του Χάουαρντ Φίλιπς Λάβκραφτ

Το βιβλίο «Ο ναός του τρόμου» του (Αίολος 1987) περιλαμβάνει τρείς ιστορίες του Αμερικανού συγγραφέα ιστοριών τρόμου  Howard Phillips Lovecraft:

1.      Το Πλάσμα που ψιθύριζε στο Σκοτάδι (The Whisperer in Darkness - 1930), μετ. Μ. Πανώριος.

2.      Ο Ναός του Τρόμου (The Haunter of the Dark - 1935), μετ. Π. Σκάγιαννης.

3.      Το Κάλεσμα από το Υπερπέραν (The Challenge from beyond - 1935), μετ. Γ. Ντούμας.

O  Λάβκραφτ, έπλασε και αυτές τις ιστορίες χρησιμοποιώντας φανταστικά στοιχεία,  τα οποία συναντούμε συχνά στα κείμενά του, όπως την (δική του) μυθολογία των Κθούλου, τους Μεγάλους Παλαιούς, τον πλανήτη Γιογγόθ, καθώς και το φανταστικό βιβλίο «Νεκρονομικόν».

Στον πρόλογο του βιβλίου ο Μάκης Πανώριος κάνει μια ενδιαφέρουσα σύγκριση μεταξύ Howard Phillips Lovecraft (1890-1937) και Edgar Alan Poe (1809-1849).