Δημώναξ: ο Κύπριος κυνικός φιλόσοφος που επηρέασε τον Καζαντζάκη

 

Ο Δημώναξ ήταν Κύπριος κυνικός φιλόσοφος του 2ου αιώνα μ.Χ., γνωστός για την ασκητική ζωή του και την ήπια εκδοχή του Κυνισμού. Γεννήθηκε σε πλούσια οικογένεια στην Κύπρο, μαθήτευσε κοντά σε φιλοσόφους όπως ο Επίκτητος και ο Δημήτριος, και έζησε κυρίως στην Αθήνα, όπου κέρδισε την εκτίμηση όλων.​

Ο Δημώναξ απέρριψε τα πλούτη και υιοθέτησε λιτό τρόπο ζωής, μιμούμενος τον Διογένη μόνο στην περιβολή, ενώ θαύμαζε τον Σωκράτη και τον Αρίστιππο. Κατηγορήθηκε ως άθεος για μη θυσίες στους θεούς και μη μύηση στα Ελευσίνια, αλλά αθωώθηκε με έξυπνη απολογία, συγκρίνοντας τον εαυτό του με τον Σωκράτη. Συγκεκριμένα, ο Δημώναξ κατηγορήθηκε από τους Αθηναίους ως άθεος επειδή αρνιόταν να θυσιάζει στους θεούς και να μυηθεί στα Ελευσίνια Μυστήρια, πρακτικές που θεωρούνταν υποχρεωτικές. Στην απολογία του, με χιούμορ και σοφία, δήλωσε ότι ο ίδιος αποτελεί την καλύτερη θυσία στους θεούς, καθώς ζει μια αγνή, ασκητική ζωή χωρίς αμαρτίες, ακριβώς όπως ο Σωκράτης υπήρξε «θυσία» πριν τον θάνατό του με το κώνειο, καθαρός και δίκαιος.​ Αυτή η αναφορά στον Σωκράτη, που πέθανε ως μάρτυρας της φιλοσοφίας χωρίς να αμαρτήσει, έπεισε το ακροατήριο για την ακεραιότητα του, οδηγώντας στην αθώωσή του και ενισχύοντας τη φήμη του.

Λογοτεχνία στα Ερτζιανά #76 Ζέλεια Γρηγορίου [Ο ανήφορος / Νίκος Καζαντζάκης] & Δούρειος Ίππος, από την Τροία στην ΕΟΚΑ

 

Ο Ανδρέας Καπανδρέου και η Χριστίνα Γεωργίου φιλοξενούν την ακαδημαϊκό - συγγραφέα Ζέλεια Γρηγορίου, προτείνουν το βιβλίο "Ο ανήφορος" του Νίκου Καζαντζάκη και συζητούν για τη λογοτεχνία και τη μουσική.

Μαζί τους και η Ελένη Σιούφτα με το ένθετο για τα Ομηρικά Έπη και την Αρχαία Ελληνική Γραμματεία.

Λογοτεχνία στα Ερτζιανά #37 Μαρίνα Σαβεριάδου / Ασκητική (Νίκος Καζαντζάκης)

    Λογοτεχνία στα Ερτζιανά: ραδιοφωνική εκπομπή αφιερωμένη στο Βιβλίο, τη Λογοτεχνία και τον Πολιτισμό.

Ο Ανδρέας Καπανδρέου και η Μαρία Κούβαρου φιλοξενούν τη συγγραφέα Μαρίνα Σαβεριάδου και μιλούν για βιβλίο "Ασκητική" του Νίκου Καζαντζάκη.

Ασκητική: το φιλοσοφικό κείμενο του Νίκου Καζαντζάκη

 «Ήρθαμε από μια άβυσσο του σκότους· καταλήγουμε σε μια άβυσσο του σκότους: το διάστημα του φωτός μεταξύ του ενός και του άλλου ονομάζουμε ζωή»

 

H «Ασκητική» (στα αγγλικά μεταφράστηκε "Ascesis: The Saviors of God" και στα λατινικά "Salvatores Dei" [Ασκητική: Οι Σωτήρες του Θεού]) είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα του Νίκου Καζαντζάκη (1883-1957). Το βιβλίο ξεκίνησε να γράφεται μεταξύ των ετών 1922 και 1923, ενώ ο συγγραφέας διέμενε στη Βιέννη και το Βερολίνο, και στη συνέχεια δημοσιεύτηκε το 1927 στο αθηναϊκό περιοδικό Αναγέννηση. Το 1930 οι δικαστικές αρχές της Αθήνας άσκησαν δίωξη εναντίον του Νίκου Καζαντζάκη με την κατηγορία του αθεϊσμού, εξαιτίας των αποσπασμάτων της  «Ασκητικής» που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό. Η ημερομηνία της δίκης ορίστηκε στις 10 Ιουνίου 1930 αλλά δεν έγινε ποτέ. 

Το κείμενο αναθεωρήθηκε αργότερα σε διάφορες περιπτώσεις και έφτασε στην τελική του μορφή το 1944. Ως βιβλίο εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1945 στην Αθήνα.

Πρόκειται για ένα φιλοσοφικό βιβλίο το οποίο ουσιαστικά είναι η προσωπική αναζήτηση του συγγραφέα πάνω σε ζητήματα πνευματικότητας, θρησκείας και ανθρώπινης ύπαρξης.

Το ταξίδι του Νίκου Καζαντζάκη στην Κύπρο (1926)

Ο Νίκος Καζαντζάκης (1883-1957) ήταν από τους πιο πολυταξιδεμένους Έλληνες συγγραφείς της γενιάς του.

Συγκεκριμένα, ο Κρητικός συγγραφέας ταξίδεψε σε:

Ελλάδα (Ηράκλειο, Πειραιάς, Νάξος,  Αθήνα, Αίγινα, Άγιον Όρος, Μάνη κ.α.)

Γαλλία (Παρίσι, Αντίμπ, Αλσατία) 1907-1910, 1930, 1931, 1932 1946, 1948, 1953, 1955

Ιταλία (Ρώμη, Φλωρεντία, Ασίζη κ.α.) 1090, 1924, 1952

Ελβετία (Λουγκάνο, Ζυρίχη κ.α.) 1918, 1955

Σοβιετική Ένωση (Καύκασος, Σιβηρία, Κίεβο, Μπέκοβο, Νότια Ρωσία, Μόσχα) 1919, 1925, 1927, 1928

Γερμανία (Βερολίνο, Ντόρνμπουργκ, Φράιμπουργκ) 1921, 1922, 1923, 1924, 1957

Αυστρία (Βιέννη, Σάλτσμπουργκ) 1921, 1922, 1952

Παλαιστίνη 1926

Κύπρο (Αμμόχωστος, Λευκωσία, Λάρνακα, Λεμεσός, Πάφος, Τρόοδος [Κερύνεια]) 1926

Ισπανία (Μαδρίτη, Τολέδο κ.α.) 1926, 1932, 1936, 1950

Αίγυπτος (Κάιρο, Αλεξάνδρεια, Σινά) 1927

Τσεχοσλοβακία (Πράγα, Γκόττεσγκαμπ) 1929, 1931

Ιαπωνία 1935, 1957

Κίνα 1935, 1957

Μεγάλη Βρετανία (Αγγλία, Κέιμπριτζ) 1939, 1946

Ολλανδία (Άμστερνταμ) 1952

Χονγκ Κονγκ 1957

Δανία (Κοπεγχάγη) 1957

Καζαντζάκης: η κινηματογραφική ταινία του Γιάννη Σμαραγδή

 

Μια ελληνική βιογραφική κινηματογραφική ταινία του 2017 για τη ζωή του μεγάλου Κρητικού συγγραφέα Νίκου Καζαντζάκη. Η σκηνοθεσία και το σενάριο είναι του Γιάννη Σμαραγδή. Τον Καζαντζάκη στην ταινία ενσαρκώνει σε νεαρότερη ηλικία ο Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος και σε γηραιότερη ηλικία ο Στέφανος Ληναίος. Στον ρόλο της Ελένης Καζαντζάκη η Μαρίνα Καλογήρου. Στον ρόλο του Άγγελου Σικελιανού υποδύεται ο Νίκος Καρδώνης.

Η πλοκή της ταινίας ακολουθεί τη ζωή του συγγραφέα από την επαναστατημένη Κρήτη, στα ταξίδια που έκανε σε πολλά μέρη του κόσμου. Ο Νίκος Καζαντζάκης διαβάζοντας στη σύζυγό του Ελένη την αυτοβιογραφική «Αναφορά στον Γκρέκο» που έχει σχεδόν ολοκληρώσει, αναπολεί την πολυτάραχη ζωή του. Μεταξύ άλλων αναφέρεται στον Οδυσσέα, τον Χριστό, τον επιστάτη του Γιώργο Ζορμπά, τον Βούδα και τον Λένιν που επηρέασαν ο καθένας με τον δικό του τρόπο τη φιλοσοφική σκέψη του συγγραφέα.

Διώξεις συγγραφέων και βιβλίων με την κατηγορία του αθεϊσμού και της βλασφημίας: Μέρος Α

Μέρος Α: Πρωταγόρας, Πλήθωνας Γεμιστός, Ρήγας Φεραίος Βελεστινλής, Ανδρέας Λασκαράτος, Δαρβίνος, Τεύκρος Ανθίας, Νίκος Καζαντζάκης

Ανδρέας Καπανδρέου

(Συγγραφέας – Βιβλιοθηκονόμος)

Πρόλογος

Αθεϊσμός ονομάζεται η άρνηση ύπαρξης του - οποιουδήποτε Θεού. Βλασφημία ονομάζεται ο ανόσιος και ασεβής λόγος, στην περίπτωση μας ο γραπτός λόγος, ενάντια στην επικρατούσα άποψη περί Θεού ή άλλων ιερών προσώπων και πραγμάτων.  

Ο αθεϊσμός και η βλασφημία εκφραζόμενες άμεσα ή έμμεσα μέσα από λογοτεχνικά ή επιστημονικά κείμενα προκαλούσαν πάντα, από αρχαιοτάτων χρόνων, την αντίδραση της ηγεσίας της επικρατούσας θρησκευτικής αντίληψης αλλά και μερίδας φανατικών πιστών. 

Ιερά θρησκευτικά βιβλία αποτέλεσαν, σε συνθήκες πολέμου αλλά όχι μόνο,  στόχο από αντίπαλους, αλλά και άλλοθι για διωγμούς. Ενδεικτική είναι η ιστορία κατά την οποία ο  Αβάσης εμίρης Αμρ ιμπν αλ-Ας μετά από εντολή του χαλίφη Ομάρ έκαψε όλα τα βιβλία που κυκλοφορούσαν στο εμιράτο του, επειδή όπως πίστευε δηλητηρίαζαν τις ψυχές των πιστών. Η εκπληκτική δικαιολογία που δόθηκε από τον εμίρη για το κάψιμο αμέτρητων βιβλίων ήταν ότι «το Κοράνι αντικαθιστά όλα τα άλλα βιβλία», έτσι δεν θα έπρεπε να υπάρχουν τα βιβλία που αμφισβητούν το Κοράνι, για να μην μολύνουν τις ψυχές των πιστών. Σύμφωνα με τον ίδιο, όμως, δεν έπρεπε να υπάρχει και οποιοδήποτε άλλο βιβλίο, έστω και αν συμφωνούσε με το Κοράνι, αφού όλη η αλήθεια ήταν ήδη γραμμένη στο ιερό βιβλίο των μουσουλμάνων[1].

Η θρησκευτικότητα του Νίκου Καζαντζάκη: με αφορμή μια σπάνια συνέντευξη του συγγραφέα για το βιβλίο του “O Φτωχούλης του Θεού” (+βίντεο)

Ο Νίκος Καζαντζάκης έχει προκαλέσει ποικίλες συζητήσεις σχετικά με τις αντιλήψεις του για τον Θεό και την θρησκεία. Κάποια από τα βιβλία του (π.χ. Ασκητική, Ο Χριστός ξανασταυρώνεται, Καπετάν Μιχάλης, Τελευταίος πειρασμός) χαρακτηρίστηκαν ως προκλητικά και αντιχριστιανικά ενώ ο ίδιος κατηγορήθηκε ως άθεος.

Από την άλλη ο Καζαντζάκης Ο απαντώντας στις κατηγορίες της Εκκλησίας, έγραψε σε επιστολή του: «Μου δώσατε μια κατάρα, Άγιοι Πατέρες, σας δίνω μια ευχή: Σας εύχομαι να 'ναι η συνείδησή σας τόσο καθαρή όσο η δική μου και να 'στε τόσο ηθικοί και θρήσκοι όσο είμαι εγώ».

Το σπάνιο βίντεο που ακολουθεί ίσως φωτίσει κάπως την εικόνα που έχουμε για τις θρησκευτικές αντιλήψεις του συγγραφέα. Πρόκειται για ένα απόσπασμα από συνέντευξη που έδωσε ο Νίκος Καζαντζάκης στη γαλλική τηλεόραση και συγκεκριμένα στους δημοσιογράφους  Pierre Dumayet και Max-Pol Fouchet στις 22 Μαΐου 1957 (έξι μήνες πριν τον θάνατό του).

Οι περιπέτειες και η λογοκρισία των βιβλίων του Νίκου Καζαντζάκη

Καζαντζάκης, Νίκος. Ασκητική, 1945 (λογοκρίθηκε το 1930, πριν ακόμα ολοκληρωθεί και εκδοθεί).

«Ευτύς ως γεννηθούμε, αρχίζει κι η επιστροφή. Ταυτόχρονα το ξεκίνημα κι ο 

γυρισμός. Κάθε στιγμή πεθαίνουμε. Γι' αυτό πολλοί διαλάλησαν: Σκοπός της ζωής είναι ο θάνατος. Μα κι ευτύς ως γεννηθούμε, αρχίζει κι η προσπάθεια να
δημιουργήσουμε, να συνθέσουμε, να κάνουμε την ύλη ζωή. Κάθε στιγμή
γεννιούμαστε. Γι' αυτό πολλοί διαλάλησαν: Σκοπός της εφήμερης ζωής είναι η
αθανασία.
"Να πεθαίνεις κάθε μέρα.
Να γεννιέσαι κάθε μέρα.
Ν' αρνιέσαι ο,τι έχεις κάθε μέρα.
Η ανώτατη αρετή δεν είναι να 'σαι ελεύθερος παρά να μάχεσαι για την ελευθερία"»[1].

Ο Νίκος Καζαντζάκης (1883-1957) άρχισε να συγγράφει το φιλοσοφικό του έργο με τίτλο «Ασκητική» γύρω στο 1927. Πριν ακόμα ολοκληρωθεί η «Ασκητική» και πριν εκδοθεί σαν βιβλίο, αποσπάσματα του έργου  δημοσιεύθηκαν  στο περιοδικό του Δημήτρη Γληνού «Αναγέννηση».

Το 1930 οι δικαστικές αρχές της Αθήνας άσκησαν δίωξη εναντίον του Νίκου Καζαντζάκη με την κατηγορία του αθεϊσμού, εξαιτίας των αποσπασμάτων της  «Ασκητικής». Η ημερομηνία της δίκης ορίστηκε στις 10 Ιουνίου 1930 αλλά δεν έγινε ποτέ. Ο Καζαντζάκης ολοκλήρωσε  την «Ασκητική» το 1944. Σαν βιβλίο εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1945 στην Αθήνα.