Όταν ο Φοίβος Σταυρίδης υπερασπίστηκε τον Παντελή Μηχανικό και μια ιστορία λογοκρισίας

 

Φοίβος Σταυρίδης - Παντελής Μηχανικός

Ο Φοίβος Σταυρίδης (1938-2012) ως άνθρωπος των γραμμάτων και του πολιτισμού, εκτιμούσε την καλή λογοτεχνία και είχε το θάρρος να υπερασπιστεί ακόμα και άτομα – λογοτέχνες με τους οποίους διαφωνούσε ιδεολογικά.

Αυτό έκανε ο Φοίβος και με τον ποιητή Παντελή Μηχανικό (1926-1979) ο οποίος δεν ανήκε στην λεγόμενη «Μακαριακή - Παράταξη» που είχε την εξουσία, μέλη της οποίας θεώρησαν τους στίχους του "εχθρικούς". (Στην πραγματικότητα ο Μηχανικός ήταν ένας αγνός πατριώτης ο οποίος, όπως ο ίδιος δήλωνε, πολιτικά δεν ανήκε πουθενά). 

Συγκεκριμένα ο Φοίβος Σταυρίδης έγραψε το 2008 στο ιστολόγιο RETALIA ET ALIA το οποίο διαχειριζόταν μέχρι τον θάνατό του:

Η τρίτη (και τελευταία) ποιητική συλλογή του Μηχανικού Κατάθεση, μας ξαναθύμισε, όταν κυκλοφόρησε το 1975, ότι υπήρχαν ακόμη στον τόπο φωνές που μπορούσαν να εκφράζουν αγωνιστικότητα πέρα από στερεότυπα συνθήματα όπως το “δεν ξεχνώ” ή αβανταδόρικες αναφορές στον Πενταδάκτυλο. Είχα παρακολουθήσει τους προβληματισμούς του ποιητή κατά την ετοιμασία του βιβλίου για το τυπογραφείο, και πήρα από τον ίδιο ένα αντίτυπο σε πρώτη μορφή (με το ποίημα “Το φονικό της Κίρκης” στη σελίδα 17) όπως επίσης ―στις 4 Δεκεμβρίου 1975― το αντίτυπο της οριστικής έκδοσης (με το ποίημα “Αγαλματοποιός” στη θέση του προηγούμενου).

Στη συνέχεια ο Σταυρίδης περιγράφει την περιπέτεια που είχε η ποιητική συλλογή «Κατάθεση» αφού ενώ αρχικά προτάθηκε από την Επιτροπή Κρατικών Βραβείων για εκδόσεις του 1975 για βράβευση ως το καλύτερο βιβλίο της χρονιάς, μετά από παρέμβαση του τότε Υπουργού Παιδείας [για την ιστορία αναφέρω ότι ήταν ο Χρυσόστομος  Σοφιανός] (ο οποίος έπρεπε να προσυπογράψει την απόφαση της Επιτροπής) θεώρησε ότι το βιβλίο περιείχε πιθανές νύξεις κατά του τότε Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Μακάριου και ότι δυνατόν να προκαλούσε αντιδράσεις από κύκλους της συμπολίτευσης. Ο Υπουργός ακύρωσε την απόφαση της Επιτροπής και ζήτησε να επαναληφθεί η διαδικασία κρίσης.

Ημερολόγιον του βίου μου : αρχόμενον από του 1886 του Σάββα Τσερκεζή

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα βιβλία που έχω διαβάσει πριν χρόνια αλλά το θυμάμαι έντονα και το προτείνω ακόμα σε φίλους είναι το βιβλίο Ημερολόγιον του βίου μου : αρχόμενον από του 1886 του Σάββα Τσερκεζή.

Πρόκειται για το προσωπικό ημερολόγιο του Σάββα Τσερκεζή (1875- 1963), από τον Μαζωτό της Λάρνακας το οποίο, ευτυχώς διασώθηκε αφού έπεσε στα χέρια του ερευνητή - συγγραφέα Φοίβου Σταυρίδη ο οποίος το επιμελήθηκε κάνοντας το ένα πολύ όμορφο βιβλίο. Μέσα σε αυτό καταγράφονται σημαντικά ιστορικά και λαογραφικά στοιχεία.
Ο Σάββας Τσερκέζης,  με τον μοναδικό του τρόπο αφηγείται την πλούσια σε εμπειρίες ζωή του (βασανιστική εργασία σε κέντρα της ελληνικής διασποράς ―Σμύρνη, Αλεξάνδρεια, Βηρυτό, Ιόππη―, συμμετοχή στους ελληνικούς πολέμους του 1897 και 1912-1913 όπου και τραυματίστηκε, και μετανάστευση στις Ηνωμένες Πολιτείες). Η αφήγησή του καλύπτει την περίοδο 1880-1924 και αποτελεί δραματική μαρτυρία σημαντικών στιγμών της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Μέσα από το βιβλίο και τις διηγήσεις του Σάββα Τσερκέζη ο σημερινός αναγνώστης μπαίνει στην ιδιοσυγκρασία του ήρωα και ζει μαζί του τις περιπέτειες της εποχής εκείνης. Πολύ σημαντική είναι και η ταύτιση, που διαφαίνεται μέσα από το βιβλίο, του κύπριου Τσερκέζη με την Ελλάδα και τους αγώνες της.  

"Ήτο η 7η Αυγούστου ότε είχα εντελώς αποφασίσει να αναχωρήσω μετά δύο εξαδέλφων μου εις Σμύρνην. Περιήλθον όλον το χωρίον και αποχαιρέτησα όλους σχεδόν τους εγχωρίους μου, κατήλθον πεζός εις Λάρνακα κομίζων συνάμα και τας αποσκευάς μου, αίτινες απετελούντο εξ ενός μικρού εφαπλώματος, μιας περισκελίδος και ενός υποκαμίσου, ήμην δε και ανυπόδητος. Τα χρήματά μου ήσαν μόνον σαράντα γρόσια, άτινα δεν ήρκουν διά τροφήν και λεμβουχικά όχι δι’ εισιτήριον, εκ του χωρίου όμως με συνεβούλευσαν να εισέλθω εντός του ατμοπλοίου άνευ εισιτηρίου και να κρυφθώ έως ου το πλοίον εκκινήση. Όταν έφθασα εις Λάρνακα ηγόρασα έν ζεύγος μεταχειρισμένα υποδήματα αντί οκτώ γροσίων, τουλάχιστον, λέγω, όταν φθάσω εις Σμύρνην να μη είμαι όλως διόλου ξυπόλητος. Καθ’ ην στιγμήν επρόκειτο να εισέλθωμεν εντός της λέμβου έφθασεν εκ του χωρίου είς φίλος μου ονόματι Χρήστος, αλλά καθ’ όλα όμοιος με εμέ και εις τας αποσκευάς και εις τα χρήματα.
«Θα έλθω και εγώ μαζί σας», μοι λέγει.
«Ηγόρασες εισιτήριον;» του λέγω.
«Πώς θα αγοράσω», μοι λέγει, «άνευ χρημάτων;»
«Εμπρός λοιπόν, είσαι παρέα μου,» και εισήλθομεν και οι τέσσαρες εντός της λέμβου.
Οι σύντροφοί μου εφαίνοντο μελαγχολικοί αλλ’ εγώ, τουναντίον, εδείκνυον μεγάλην φαιδρότητα προτρέπων και αυτούς να είναι απαθείς.
«Βρε παιδιά,» τους λέγω, «δεν αποχαιρετάτε την πατρίδα σας! Τίς οίδε αν θα την ξαναϊδούμεν!»
«Κακόμοιρε Σάββα,» μοι λέγει ο εξάδελφός μου Κωνσταντίνος, «τίς οίδε εάν δεν σε γυρίσουν πίσω, που δεν έχεις πιλιέτον!"

Ημερολόγιον του βίου μου : αρχόμενον από του 1886 / Σάββας Τσερκεζής ; επιμέλεια, σημειώσεις Φοίβος Σταυρίδης, Λευκωσία: Πολιτιστικό Ίδρυμα Λαϊκής Τράπεζας, 1988

Το αφιέρωμα αυτό είναι εις μνήμη του προσφάτως αποθανόντα Φοίβου Σταυρίδη (1938-2012).

Έφυγε ο Φοίβος Σταυρίδης

Δυστυχώς, έφυγε από τη ζωή ο λογοτέχνης και ερευνητής Φοίβος Σταυρίδης (4/10/1938-6/3/2012).
Ο Φοίβος Σταυρίδης γεννήθηκε στη Λάρνακα το 1938. Σπούδασε φαρμακευτική και άσκησε το επάγγελμα του φαρμακοποιού μέχρι το 1995.
Κατά τη διάρκεια της ζωής του ανέπτυξε πλούσια δραστηριότητα στον χώρο των γραμμάτων.

Λογοτέχνης της γενιάς του '60, εξέδωσε τρεις ποιητικές συλλογές, μία από τις οποίες τιμήθηκε με κρατικό βραβείο λογοτεχνίας. Ασχολήθηκε με τη μελέτη της ελληνικής κυπριακής λογοτεχνίας, εκδίδοντας σχετική βιβλιογραφία (με τους Λευτέρη Παπαλεοντίου και Σάββα Παύλου), καθώς και βιβλιογραφία της κυπριακής λαϊκής ποίησης.

Εργατικότατος, είχε ιδιαίτερη αγάπη για τη γενέτειρά του Λάρνακα, για την ιστορία της οποίας εξέδωσε μελέτες. Στα μέσα της δεκαετίας του '90 συνεργάστηκε με τη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Κύπρου βοηθώντας την να αναπτύξει την κυπρολογική της συλλογή.