Ο Θάνος Μικρούτσικος για θέματα πολιτισμού και αισθητικής

 

Ο Θάνος Μικρούτσικος (1947-2019) υπήρξε κορυφαίος Έλληνας συνθέτης, πιανίστας,  γνωστός για την μελοποίηση ποιητών όπως ο Γιάννης Ρίτσος και ο Νίκος Καββαδίας, καθώς και για την πολιτιστική του δράση. Αν και διετέλεσε υπουργός πολιτισμού σε κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ (1994-1996), πάντα ήταν ενταγμένος στην αριστερά. Κατά την πρώτη περίοδο μετά την μεταπολίτευση υποστήριξε την ΕΚΚΕ (Επαναστατικό Κομμουνιστικό Κίνημα Ελλάδας) ενώ στη συνέχεια εντάχθηκε στο ΚΚΕ. Διαγράφηκε από αυτό το 1984, ενώ αρκετά χρόνια αργότερα επανήλθε.

«Όσοι με τον χάρο γίναν φίλοι με τσιγάρο φεύγουνε στα χείλη…»: στίχοι του Άλκη Αλκαίου για τη δολοφονία του Σολωμού Σολωμού

Σολωμός Σολωμού, Δημήτρης Μητροπάνος, Άλκης Αλκαίος, Θάνος Μικρούτσηκος

Στις 11 Αυγούστου 1996 κατά τη διάρκεια αντικατοχικής πορείας μοτοσικλετιστών στο οδόφραγμα της Δερύνειας στην Αμμόχωστο έγιναν επεισόδια στη νεκρή ζώνη κατά τα οποία δολοφονήθηκε  από τούρκους ο Τάσος Ισαάκ (1972-1996). Ζωντανή μετάδοση της δολοφονίας του Ισαάκ παρακολουθήσαμε από τους τηλεοπτικούς σταθμούς που κάλυπταν τα γεγονότα…

Λίγες μέρες αργότερα στις 16 Αυγούστου 1996 κατά τη διάρκεια της κηδείας του Ισαάκ σε μια αυθόρμητη πορεία προς τον χώρο δολοφονίας τουέγιναν νέα επεισόδια.

Απέναντι από τους Ελληνοκύπριους διαδηλωτές παρατάχθηκαν Τούρκοι και Τουρκοκύπριοι Γκρίζοι Λύκοι και Τούρκοι στρατιώτες. Ξαφνικά, μέσα από το πλήθος εμφανίστηκε ένας μαυροφορεμένος νεαρός, ο Σολωμός Σολωμού (1970-1996) ο οποίος κατάφερε να διασπάσει τον κλοιό των κυανόκρανων που βρισκόταν μεταξύ των δύο ομάδων και να τρέξει μέσα στα κατεχόμενα εδάφη. Εκεί βρισκόταν ένας ιστός πάνω στον οποίο κυμάτιζε η τουρκική σημαία. Ο Σολωμός με γρήγορες κινήσεις, σαν κομάντο, και αφού πρώτα έβαλε το τσιγάρο που κρατούσε στο στόμα, σκαρφάλωσε πάνω στον ιστό για να κατεβάσει την τούρκικη σημαία.

Οι 7 νάνοι του Καββαδία και το καράβι Κυρήνεια

Πολλά από τα ποιήματα του Νίκου Καββαδία περιλαμβάνουν ναυτική ορολογία η οποία δεν είναι γνωστή στο ευρύ κοινό. Συχνά χρησιμοποιούνται και παράξενα ονόματα προσώπων και τόπων, πραγματικών και φανταστικών που καθιστούν τα λόγια των ποιημάτων (πολλά από τα οποία έγιναν και τραγούδια) δυσνόητα.

Για την κατανόηση της ορολογίας των κειμένων του Καββαδία έχει μάλιστα εκδοθεί και βιβλίο: Τράπαλης, Γιώργος. Γλωσσάρι στο έργο του Νίκου Καββαδία. Αθήνα : Άγρα, 2010.

Ένα από τα πιο παράξενα ποιήματα το οποίο μελοποιήθηκε και τραγουδίθηκε από τον Θάνο Μικρούτσικο είναι και το «Οι εφτά νάνοι στο s/s Cyrenia». Στο ποίημα γίνεται αναφορά σε πολλά παράξενα ονόματα. 

Ξεκινώντας από τον τίτλο του ποιήματος βλέπουμε το s/s Cyrenia. S/s είναι ο ναυτικός κωδικός για το  steamship (ατμόπλοιο). Cyrenia είναι το ατμόπλοιο «Κυρήνεια» το οποίο ναυπηγήθηκε το 1911 στη Γλασκόβη, με αρχικό όνομα R.M.S. Maunganu. Το πλοίο αγοράστηκε το 1947 από την Cia Naviera del Atlantica of Piraeus, μετονομάστηκε σε s/s Cyrenia (Κυρήνεια) και μετέφερε Έλληνες και Ιταλούς μετανάστες στην Αυστραλία. Με το πλοίο αυτό ταξίδεψε ο Καββαδίας  ως ασυρματιστής.

Σταυρός του Νότου ή όταν ο Θάνος Μικρούτσικος συνάντησε τον Νίκο Καββαδία

Σταυρός του Νότου ονομάζεται ο δίσκος με μελοποιημένα ποιήματα του Νίκου Καββαδία. 

Την μελοποίηση ανέλαβε ο Θάνος Μικρούτσικος καταφέρνοντας να δημιουργήσει έναν από τους σπουδαιότερους και πιο αγαπημένους ελληνικούς μουσικούς δίσκους.

Στον δίσκο που κυκλοφόρησε το 1979 τραγουδούν οι:

Γιάννης Κούτρας (8 τραγούδια ), 

Βασίλης Παπακωνσταντίνου (2 τραγούδια) και 

Αιμιλία Σαρρή (1 τραγούδι)

Ποιος είναι ο Άμλετ της Σελήνης;

Ο Άμλετ της Σελήνης είναι ένα τραγούδι που έκανε γνωστό με την ερμηνεία του ο Χρήστος Θηβαίος. Τους εξαιρετικούς στίχους έγραψε ο Μάνος Ελευθερίου και τους απογείωσε μελοποιώντας τους ο Θάνος Μικρούτσικος.

Οι στίχοι:

Ο Άμλετ της Σελήνης

Ξεγέλασες τους ουρανούς με ξόρκια –μαύρη φλόγα–

πως η ζωή χαρίζεται χωρίς ν’ ανατραπεί.

Κι όλα τα λόγια των τρελών που ήταν δικά μας λόγια

τα μάγευες με φάρμακα στην άσωτη σιωπή.

Πενθούσες με τους Έρωτες σα να ’σουν μεθυσμένος

γιατί με τους αθάνατους είχες λογαριασμούς.

Τις άριες μιας όπερας τραύλιζες νικημένος

μιας επαρχίας μαθητής μπροστά σε δυο χρησμούς.

Τί ζήλεψες τί τα ’θελες τα ένδοξα Παρίσια.

Έτσι κι αλλιώς ο κόσμος πια παντού είναι τεκές.

Διεκδικούσες θαύματα που δίνουν τα χασίσια

και παραισθήσεις όσων ζουν μέσα στις φυλακές.

Και μια βραδιά που ντύθηκες ο Άμλετ της Σελήνης

έσβησες μ’ ένα φύσημα τα φώτα της σκηνής.

Και μονολόγους άρχισες κι αινίγματα να λύνεις

μιας τέχνης και μιας εποχής παλιάς και σκοτεινής.

Ο τελευταίος έρωτας και η κατάρα του Νίκου Καββαδία

17 Mαϊου 1974: Στο Toυρκολίμανο ο  Nίκος Kαββαδίας παρέα με τη Θεανώ Σουνά, στα δεξιά του, τη Nιόβη Παπαδημητρακοπούλου, τον Hλία Πετρόπουλο και, εκτός κάδρου, τη Mαίρη Kουκουλέ 
(Φωτ.: Hλίας X. Παπαδημητρακόπουλος)

Σύμφωνα με τους μελετητές το 1973 ο Νίκος Καββαδίας, σε μια παρουσίαση του έργου του από τον Καθηγητή Μ. Μητσάκη στο Λογοτεχνικό Εργαστήρι του Σπουδαστηρίου Νεώτερης Ελληνικής Φιλολογίας του ΑΠΘ, γνώρισε τη φιλόλογο Θεανώ Σουνά. Ο ποιητής που ήταν στα εξήντα τρία του (δυο χρόνια δηλαδή πριν πεθάνει), ερωτεύτηκε τη νεαρή φιλόλογο, η οποία τότε ήταν μόλις είκοσι πέντε ετών.

Ο έρωτάς του φυσικά δεν είχε καμία προοπτική. Αυτό ήταν κάτι που συνειδητοποιούσε ο Καββαδίας αλλά και κάτι που φαίνεται να τον πλήγωνε.

Η ιστορία με τη Θεανώ Σουνά του θύμισε μια άλλη ιστορία που έζησε πολλά χρόνια πριν στην οποία οι ρόλοι ήταν αντίστροφοι. Όταν ο Καββαδίας ήταν είκοσι ετών και τον είχε ερωτευτεί μια πενηντάχρονη. Ο Καββαδίας φυσικά δεν έμεινε σε εκείνη τη σχέση και η ερωτευμένη γυναίκα τον είχε «καταραστεί» όταν θα γίνει εξήντα να ερωτευτεί και αυτός μια νεότερή του γυναίκα για να καταλάβει πως ένοιωθε αυτή.