Κριτικές για το βιβλίο "Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν: αλλόκοτα διηγήματα"

  • Δώδεκα αλλόκοτα διηγήματα, δώδεκα παράξενες ιστορίες... - Μιχάλης Παπαντονόπουλος

Συχνά, η πρώτη επαφή κάποιου που υπογράφει μια μόνιμη στήλη βιβλιοκριτικής με ένα βιβλίο, είναι το δελτίου Τύπου. Διαδικασία ενίοτε χρήσιμη κι άλλοτε αδιάφορη. Όταν όμως λαμβάνεις την παρακάτω ιντριγκαδόρικη πέρα από οποιονδήποτε διαφημιστικό υπερθεματισμό- σύνοψη βιβλίου («Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν»:
Οι σκισμένες σελίδες ενός παλιού ημερολογίου που έπεσαν τυχαία στα χέρια μου, αποκαλύπτουν στοιχεία για ένα τρομακτικό μυστικό στο οποίο εμπλέκονται ο Αλμπερτ Αϊνστάιν και το Αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό! -«Αμάρ»: Ένας αδίστακτος Μαροκινός γκάνγκστερ είναι έτοιμος για όλα, όχι όμως για την πραγματικότητα που αντικρίζει ξαφνικά μπροστά του... - «Το δωμάτιο με τους καθρέφτες»: Υπάρχει άραγε πεπρωμένο; Γίνονται τα όνειρα πραγματικότητα; Τι είναι άραγε πιο οδυνηρό; Ο θάνατος ή η ζωή; Οι απαντήσεις δίνονται στο δωμάτιο με τους καθρέφτες. - «Ένα μπουκέτο ορχιδέες από το πουθενά» Όταν ένα μπουκέτο ορχιδέες αποστέλλεται στον παραλήπτη του από τον άλλο κόσμο… «Θανάσιμο όνειρο»: Το όνειρο μπλέκεται με την πραγματικότητα και το υποσυνείδητο... Ή μήπως τελικά όλα είναι παιχνίδια του μυαλού; - «Ο Δίας στο Facebook»: Η παράξενη ιστορία μιας φωτογραφίας στο Facebookκαι η σχέση του Δία με έναν Γερμανό ροκ σταρ και ένα πεντάχρονο αγόρι. «Η Αλίκη το ήθελε πολύ»: Μερικές φορές δεν είναι καλό να επιθυμούμε κάτι πάρα πολύ, επειδή μπορεί τελικά η επιθυμία μας να πραγματοποιηθεί... - «Σχολική εκδρομή»: Κάποιο φοβερό ατύχημα σε σχολική εκδρομή οδηγεί ένα κοριτσάκι σε μεταθανάτια εμπειρία. - «Ο καταδιώκτης του Τζακ»: Η τυχαία σύλληψη του αδίσταχτου εγκληματία Τζακ αποκαλύπτει ένα μεταφυσικό δρώμενο. - «Η γυναίκα που έπεσε από ψηλά»: Ποια ιστορία μπορεί να κρύβεται πίσω από την πτώση μιας γυναίκας από το παράθυρο; - «Μέχρι πού θα πάει αυτή η βαλίτσα;»Οι κωμικοτραγικές περιπέτειες μιας βαλίτσας και του ιδιοκτήτη της, που κατέληξαν να γίνουν βραβευμένο μυθιστόρημα. - «Η περιπέτεια ενός ονόματος ή Γιατί Ανδρέας Καπανδρέου»: Η περιπέτεια και η εξέλιξη ενός ονοματεπώνυμου), τότε το μόνο που περιμένεις είναι η διαπίστωση αν και το βιβλίο επιτυγχάνει τους στόχους του -ή τους στόχους που ως αναγνώστης έχεις ετεροκαθορίσει «εκ μέρους του»- όπως τα κατάφερε ένα τυπικό δελτίο Τύπου.

«Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν» συντίθεται από δώδεκα αλλόκοτα διηγήματα, όπως μας τα συστήνει ο συγγραφέας τους, Ανδρέας Καπανδρέου (Ανδρέας Κ. Ανδρέου). Στην πλειονότητά τους, οι ιστορίες του ανά χείρας βιβλίου εντάσσονται στην παράδοση της λογοτεχνίας του φανταστικού, με το «ανοίκειο» να συνιστά τον δομικό πυρήνα του έργου. Καθημερινοί άνθρωποι, συνήθη περιστατικά διαθλώνται στον φασματικό -συχνά στρεβλωτικό- καθρέφτη του ασυνείδητου, μέσα σε σκοτεινές συνθήκες που ορίζουν -και ορίζονται από- τους δικούς του νόμους, οδηγώντας πάντα σε απρόβλεπτες εξελίξεις. Δεν θα πω «τέλος», γιατί οι ιστορίες του Καπανδρέου δεν προσφέρουν κάποιου είδους κάθαρση στον αναγνώστη ή τους πρωταγωνιστές τους, ακόμα κι αν ο επίλογος στέφεται όχι σπάνια- υπό οποιαδήποτε εξορθολογισμένη λύση.
Εν τούτοις, αυτό που σίγουρα προσφέρουν τα διηγήματα του Α. Καπανδρέου, είναι η αλήθεια της εκφοράς τους, αδιάφορο αν η πλοκή τους αναφέρεται σε μεταφυσικό επίπεδο ή οι επιμέρους σκηνές μεταβάλλονται από κάποιες αόρατες και -το πιθανότερο- ακατάληπτες για την ανθρώπινη διάνοια δυνάμεις. Αλήθεια η οποία μερίζεται ως κέρδος στη συγγραφική δεινότητα του Καπανδρέου, που χτίζει με μια στοιχειώδη -και συγχρόνως, στοιχειακή- γλώσσα τις μεταφυσικές ιστορίες της καθημερινότητάς μας· ιστορίες που ως επί το πλείστον κλείνουν με μιαν εξήγηση που έλκεται από τον αισθητό κόσμο.
Τεχνάσματα όπως η «συμμετοχή» ιστορικών προσώπων (βλ. Αϊνστάιν) στην πλοκή του κειμένου, η αναλυτική περιγραφή των στοιχείων ενός βιβλίου κι άλλα πραγματολογικά δεδομένα συντείνουν προς την ίδια διάθεση, ενώ καίρια είναι και η συνδρομή του δοκιμιακού λόγου που αξιοποιεί -σε ορισμένα χωρίαο Α. Καπανδρέου. Κατ’ ουσίαν, η υποβλητικότητα των διηγημάτων οικοδομείται στη συναίρεση αναλυτικής σκέψης και ανοίκειου.

Κλείνοντας, οφείλει κανείς να αναγνωρίσει πως το εν λόγω βιβλίο δεν εντάσσεται ενιαία στη λογοτεχνία του φανταστικού, όπως ο τίτλος του υπαγορεύει. Διακριτά είναι τα στοιχεία της νουάρ πεζογραφίας και της παραδοξολογίας που επιβάλλει το «σκοτεινό» χιούμορ, διευρύνοντας τον δημιουργικό ορίζοντα των κειμένων στο πλαίσιο της λαϊκής λογοτεχνίας, όχι υπό την έννοια της αστικολαϊκευμένης λογοτεχνίας ή δοκιμιακής γραφής που τόσο «άνθησε» κατά τις τελευταίες τρεις δεκαετίες στα Νεοελληνικά Γράμματα, μα με τη συνείδηση που εξέφραζε το κίνημα του βορτισμού -μέσα από το Μανιφέστο του- τη δεκαετία του 1910, όταν διακήρυσσε ως καθαρή λαϊκή την τέχνη «που δεν απευθύνεται συγκεκριμένα σε καμιά κοινωνική τάξη, αλλά στα θεμελιώδη και λαϊκά ένστικτα κάθε κοινωνικής τάξης και τύπου ανθρώπου, ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ».


  • Μαρία Κλώνη - Ευθυμίου, υπεύθυνη Δημοτικής Βιβλιοθήκης Λάρνακας
Αγαπητέ Ανδρέα,

Διάβασα τα αλλόκοτα 12 διηγήματα σου με πολλή αγάπη αναιρώντας κάθε δογματική προσωπική μου γνώμη και άφησα τον εαυτό μου ελεύθερο να βυθιστεί στο λογοτεχνικό σου πνεύμα, στην αληθινότητα του λόγου σου και στην παραδεκτή κατά μένα δομή και πλοκή του έργου και των ηρώων σου.
Ο διηγηματικός σου λόγος απλός μα πάνω από όλα δυνατός και υποβλητικός.
Όταν διαβάζω τα διηγήματα σου με συνεπαίρνει το όνειρο μίας πραγματικής φαντασίας όπου οι ήρωες σου με χρώμα ψυχογραφικό και με ύφος παίρνουν οστά και υπόσταση .
Πολλές φορές δεν διαπίστωσα μονάχα τον μάστορα τεχνίτη του διηγηματικού στοιχείου αλλά και τον ποιητή της αρμονίας και των λέξεων.
Σου σφίγγω το χέρι γιατί υπόσχεσαι τον αυριανό Μυριβήλη σε ένα κόσμο φανταστικό, αλλόκοτο και μεταφυσικό.
Σου εύχομαι ο ειρμός της έμπνευση σου να μην σταματήσει ποτέ.
(Δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα της ΚΕΒΕΠ - http://kebep.blogspot.com/2011/09/blog-post_13.html)




  • Χρήστος Χατζηγεωργίου, αναγνώστης - μέλος Δημοτικής Βιβλιοθήκης Λάρνακας
Διάβασα το βιβλίο του Ανδρέα Καπανδρέου “Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν” και με εντυπωσίασε.

Ίσως ο καλύτερος Κύπριος λογοτέχνης που έτυχε να διαβάσω τα τελευταία χρόνια .
Απλή γλώσσα, χωρίς προσποίηση. Χρησιμοποιεί το μεταφυσικό δίχως υπερβολή και χωρίς να απομακρύνεται από το όριο του πραγματικού.

(Δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα της ΚΕΒΕΠ - http://kebep.blogspot.com/2011/09/blog-post_13.html )







  • Το παράδοξο και το αλλόκοτο στα διηγήματα του Ανδρέα Καπανδρέου
Του φιλόλογου – συγγραφέα Ανδρέα Μακρίδη*

Κάθε νέος λογοτέχνης ή συγγραφέας, του οποίου παρουσιάζουμε το πρώτο βιβλίο είναι, εν δυνάμει, ένας επίδοξος κορυφαίος της Κυπριακής Γραμματέας. Τα Κυπριακά γράμματα έχουν απόλυτη ανάγκη νέους κορυφαίους ή έστω διακρινόμενους στην ποίηση και στην λογοτεχνία, για να προσπεράσουν την ύφεση, στην οποίαν ευρίσκονται και να ανέλθουν και πάλιν στα επίπεδα της ακμής.
Ο Ανδρέας Κ. Ανδρέου, καλλιτεχνικώς Καπανδρέου συνιστά μιαν τέτοιαν υποψηφιότητα. Επιμελήθηκα το βιβλίο του και το παρουσιάζω σήμερα, με την ευχή της επιτυχίας και της καταξίωσης αυτής.

Ο συγγραφέας γεννήθηκε το 1972 στην Λευκωσία. Σπούδασε Βιβλιοθηκονομία, Επιστήμες της Πληροφόρησης και Επιστήμες της Αγωγής στην Ελλάδα, στην Αγγλία και στην Κύπρο. Από το 1996 εργάζεται για τη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Κύπρου. Από τον Δεκέμβριο του 2007, ως τον Φεβρουάριο του 2010 υπήρξε πρόεδρος του ΚΕΒΕΠ (Κυπριακή Ένωση Βιβλιοθηκονόμων-Επιστημόνων Πληροφόρησης).
Ο Α.Κ. Ανδρέου ενέταξε τον εαυτό του, με τις επαγγελματικές του επιλογές, στον χώρο των Βιβλίων. Διάλεξε τα βιβλία ως φίλους και… συγκάτοικούς του.

Παλαιότερα υπήρξε άλλος ένας, που έπραξε το ίδιο, στην μακρινή Αργεντινή, ως στέλεχος της Δημοτικής Βιβλιοθήκης του Μπουένας Άιρες. Και εκεί, ανάμεσα σε χιλιάδες βιβλία, η δημιουργική του έκρηξη προικοδότησε την παγκόσμια λογοτεχνία με ανεπανάληπτα αριστουργήματα. Συμπτωματικά ασχολείτο κι αυτός με το αλλόκοτο, το παράδοξο, και το ονειρικό, τον έλεγαν, βεβαίως, Χόρχε Λούις Μπόρχες (1899-1986). Ευχόμαστε στον νεοπαρουσιαζόμενο Ανδρέα να ακολουθήσει τα αχνάρια του και να φθάσει στα επίπεδά του.

Όπως έχω προαναφέρει «Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν» αποτελεί την πρώτη συλλογή διηγημάτων του Καπανδρέου και γενικά το πρώτο του βιβλίο. Προηγήθηκαν διάφορα επιστημονικά του άρθρα, τα οποία δημοσιεύθηκαν σε βιβλία, περιοδικά και ιστοσελίδες, λογοτεχνικώς όμως έχουμε την πρώτη του απόπειρα.

Το βιβλίο εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Κώστα Επιφανίου σε άρτια, επιμελημένη έκδοση, με φιλολογικό επιμελητή τον ομιλούντα και καλλιτεχνικό επιμελητή και σχεδιαστή του εξωφύλλου τον Άγγελο Μωυσέως.

Η συλλογή αποτελείται από δώδεκα διηγήματα, εκ των οποίων τα περισσότερα είναι σχετικά μικρά, από 4 έως 10 σελίδες και τρία κάπως μεγαλύτερα 24, 18 και 34 σελίδες, με επιτυχή κατανομή και διάταξη. Ο τίτλος της συλλογής αντλείται από τον ομώνυμο τίτλο του πρώτου διηγήματος . Όλα τα διηγήματα χαρακτηρίζονται από ρέουσα και ευχάριστη γραφή, με ανάλαφρη εκφραστικότητα και ενδιαφέρουσα φόρμα, χωρίς χασμωδίες, συντακτικές κακομορφίες και αμετροέπειες, έτσι διαβάζονται αδιάπτωτα και με αμείωτο ενδιαφέρον.

• Στο πρώτο διήγημα, «Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν», εμπλέκονται στο περιεχόμενο και πραγματικά στοιχεία από τα επιστημονικά πειράματα των Αμερικανών, το γνωστό πείραμα της Φιλαδέλφειας, που επιχειρούσαν διακίνηση αντικειμένων, εδώ πολεμικού πλοίου του Αμερικανικού πολεμικού ναυτικού, βάσει θεωριών του Αϊνστάιν. Είναι διήγημα με πολύ σασπένς, αλλόκοτα περιστατικά και παράδοξα φαινόμενα, επισκιασμένα όλα με την μαγευτική ομίχλη του μυστηρίου. Τα δρώμενα κινούνται αδιαλείπτως από το πραγματικό στο εξωπραγματικό και αντιστρόφως.

• Δεύτερο στη σειρά διήγημα το «Αμάρ» Καλογραμμένο αστυνομικής φύσεως πεζογράφημα, με προϊδεασμένο, όμως αναπάντεχο τέλος. Διαβάζεται αναπνευστή και αφήνει μιαν έντονη γεύση πικρής απογοήτευσης για τα φοβερά κτυπήματα της μοίρας στον άνθρωπο, που σε μια στιγμή αναποδογυρίζεται η ζωή του.

• «Το δωμάτιο με τους καθρέπτες». Διήγημα μεταφυσικής ανησυχίας, που πίσω από την υπόθεσή του, ψάχνει φιλοσοφικά, διαιώνια ερωτήματα του ανθρώπου και υπαρξιακά προβλήματα, σχετικά με το πεπρωμένο, την αλήθεια τν ονείρων, την ουσία της ζωής και του θανάτου.

• «Ένα μπουκέτο ορχιδέες από το πουθενά». Αλλόκοτο, μυστηριακής και μεταφυσικής υφής διήγημα, που αναπτύσσεται γύρω από μιαν δέσμη ορχιδέες, οι οποίες προέρχονται από τον υπεραισθητό κόσμο, τον κόσμο των νεκρών.

• «Θανάσιμο όνειρο». Το έργο περιπλέκεται και διερευνά την διττή φύση του ονείρου. Πρόκειται για ένα καλλιτεχνικό δημιούργημα του υποσυνειδήτου, που στηρίζεται σε στοιβαγμένες παλαιές εικόνες και εμπειρίες ή μήπως είναι προφητικό κατασκεύασμα της μεταφυσικής ουσίας του ανθρώπινου νου;

• «Ο Δίας στο Facebook». Παράξενη, πράγματι, ιστορία μιας φωτογραφίας στο Facebook και της σχέσης του Δία με ένα μικρό αγόρι και με ένα Γερμανό ροκ μουσικό. Μία πρωθύστερη εκδήλωση και αντιστροφή του παρόντος και του μέλλοντος βυθισμένη στο αξεδιάλυτο μυστήριο και στο σκοτάδι της μεταφυσικής.

• «Η Αλίκη το ήθελε πολύ». Η αποτυχία μιας συζυγικής σχέσης ενεργοποιεί τις εσώτερες δυνάμεις της γυναίκας. Η επιθυμία υπερδραστηριοποιείται και μετατρέπεται σε διανοητικό πείραμα, που θα αποδείξει κατά πόσον οι βουλητικές δυνάμεις του ανθρώπου μπορούν να επηρεάσουν τους φυσικούς νόμους και να καθορίσουν πράγματα έξω από την ύπαρξή του.

• «Σχολική εκδρομή». Απλή υπόθεση, σχετική με μιαν σχολική εκδρομή και ένα ατύχημα, που αποτελεί την βάση της ανάπτυξης ενός κρίσιμου και μυστικιστικού προβληματισμού στο θέμα της δυνατότητας του ανθρώπου να έχει, εν ζωή, μεταθανάτιες εμπειρίες.

• «Ο καταδιώκτης του Τζακ».  Ο συγγραφέας πραγματεύεται το θέμα της μεταφυσικής διάστασης των απλών καθημερινών γεγονότων. Μήπως τα απλά συμβάντα της καθημερινής ζωής κινούνται βάση του θείου σχεδίου, που αναπτύσσεται πίσω τους; Εδώ η σύλληψη ενός εγκληματία, οδηγεί στο άνοιγμα της αυλαίας των αισθητών και στην αποκάλυψη των μεταφυσικών πραγμάτων.

• «Η γυναίκα που έπεσε από ψηλά». Διήγημα που πραγματεύεται την φθορά των ανθρώπινων σχέσεων, την υπερίσχυση του δόλου, της απάτης, της απιστίας κ.τ.λ., που συχνά οδηγούν σε ολέθρια αποτελέσματα, πάντοτε με την αθέατη συνέργεια μεταφυσικών δυνάμεων.

• «Μέχρι πού θα πάει αυτή η βαλίτσα;». Διήγημα, ίσως το μόνο, με χιούμορ. Η… ταλαιπωρία μιας βαλίτσας και του κατόχου της, που ταξιδεύει, μετά από πολλά απρόοπτα εμπόδια και δυσάρεστες αναποδιές καταλήγει να γίνει βραβευμένο μυθιστόρημα.

• «Η περιπέτεια ενός ονόματος ή γιατί Ανδρέας Καπανδρέου». Το δωδέκατο και τελευταίο κείμενο, όπως το δηλώνει και ο τίτλος, ασχολείται με την επεξήγηση του οιονεί καλλιτεχνικού ψευδωνύμου, επωνύμου του συγγραφέα.

Η διαχρονικότητα του παράδοξου και αλλόκοτου
Η διαχρονική παρουσία του παράδοξου και του αλλόκοτου στην παγκόσμια, αλλά και στην ελληνική λογοτεχνία αποδεικνύει ότι ανέκαθεν συγκινούσε τους δημιουργούς που το θεωρούσαν ζωτικό και δραστικό συγκείμενο του έργου.
Το παράδοξο εμφανίζεται με διάφορες μορφές: λεκτικό ή φραστικό, νοητικό, παράδοξο καταστάσεων, περιστατικών, εικόνων, υποθέσεων κ.τ.λ., και κατά την νεώτερη εποχή έχει εισδύσει σε όλα σχεδόν τα είδη λόγου και έχει μετεξελιχθεί από σχήμα λόγου σε αναπόσπαστο τμήμα της λογοτεχνικής κουλτούρας.
Ως παράδοξο, μπορούμε να θεωρήσουμε την λέξη, την φράση, την παράγραφο ή και το έργο στο σύνολό του, το περιεχόμενο του οποίου παρουσιάζεται αντιφατικό και παράλογο, πίσω όμως από την αντιφατικότητα και τον παραλογισμό του υποκρύπτεται η άλλη όψη της πραγματικότητας. Λαμπρό παράδειγμα αποτελεί ο αντιφατικός και οξύμωρος δημοτικός στίχος «μέσα στα χιόνια καίγομαι και στη φωτιά μαργώνω» (=παγώνω).
Η παραδοξογραφία αποτελεί πραγμάτωση των Ελληνιστικών χρόνων, οι ρίζες της όμως πάνε πολύ βαθύτερα. Η Ελληνική μυθολογία βρίθει ασφαλώς από ευφάνταστα παραδοξογραφήματα, όπως και τα πρώτα γραπτά κείμενα. Στην Οδύσσεια π.χ. είναι έκδηλη η διάθεση του συγγραφέα προς το παράδοξο, το παράξενο και το εξωπραγματικό, ενώ καθόλου δεν υστερεί και ο Ηρόδοτος, η Ιστορία του οποίου, συνδυάζει πραγματικά γεγονότα και παραδοξολογίες. Ο Θεόπομπος, ο Έφορος και άλλοι κινούνται στα ίδια πλαίσια.
Γενικά θεωρείται ότι οι απαρχές της παραδοξογραφίας βρίσκονται στην αρχαία ιωνική «Ιστορίην» (βλέπε A. Lesky, Ιστ. της Αρχ. Ελλ. Λογοτ. σελ. 1061). Κατά την Αλεξανδρινή εποχή και μετά, ως διάσημοι παραδοξογράφοι αναφέρονται ο Αντίγονος από την Κάρυστο, ο Διονύσιος από την Σάμο, ο Αθήναιος, ο Καλλίμαχος ο Μυρσίλος, ο Απολλώνιος και άλλοι.
Από τον 3ο π.Χ. αιώνα η παραδοξογραφία αναπτύσσεται ως ιδιαίτερο φιλολογικό και λογοτεχνικό είδος. Ο Καλλίμαχος γράφει το υπόμνημά του «Θαυμάτων των εις άπασαν την γην κατά τόπους όντων συναγωγή» (Σούδα). Ο Βώλος το «Περί των εκ της αναγνώσεως των ιστοριών εις επίστασιν ημάς αγόντων». Ο Αρχέλαος γράφει τα «Ιδιοφυή» για τον Πτολεμαίο Ευεργέτη και ο Καρύστιος Αντίγονος την «Ιστοριών παραδόξων συναγωγή».
Οι ανωτέρω θεωρούνται οι θεμελιωτές του είδους, όμως η παράδοση, που δημιουργήθηκε συνεχίσθηκε. Ο Κυρηναίος Φιλοστέφανος γράφει το «Παράδοξοι ποταμοί και Κρήναι», σε έμμετρο λόγο. Ο Ισίγονος από την Νίκαια το έργο «Περί παραδόξων» και ο Φλέγων από τις Τράλλεις το «Περί θαυμασίων και μακροβίων», που αποτελούν την κορύφωση του είδους.
Μετά από αυτούς αρχίζει η σταδιακή παρακμή της παραδοξογραφίας, η οποία όμως έως και τον 6ο αιώνα μ.Χ. δίνει έργα, όπως εκείνα του Βυζάντιου Φίλωνα, του Αιλιανού, του Γέλλιου και άλλων.
Το παράδοξο απαντά και στους αρχαίους ρήτορες, όπως: στον Μένανδρο, τον Ερμογένη, τον Κικέρωνα στην Ρώμη, τον Κουϊντιλιανό στην Ισπανία κ.α. Για την Ελληνορωμαϊκή φάση του παραδόξου ο Γεράσιμος Μαρκαντωνάτος σημειώνει:
«Ως ιδιαίτερος εκφραστικός τρόπος. Στην ελληνορωμαϊκή περίοδο παρουσιάζεται η μορφή του «παραδόξου εγκωμίου», οι λεγόμενες controversiae (=αναλογίες), καθώς και οι suasoriae (=παραινετικοί λόγοι). Η χρήση παράδοξων φράσεων και συλλογισμών συνεχίστηκε στη μεσαιωνική εποχή είτε για εξάσκηση των σπουδαστών στη ρητορική είτε για πρόκληση γέλοιου ή ειρωνικής διάθεσης στον ακροατή ή στον αναγνώστη. Κατά την αναγέννηση το περιφημότερο κείμενο που περιέχει συνεχή χρήση παραδόξων είναι το γνωστό Εγκώμιο της Μωρίας του Έρασμου».
Η συνεχής ροή παραδοξογραφημάτων κατέστησε αυτά ως σημαντικό τμήμα της λογοτεχνίας και στην νεώτερη εποχή. Η παγκόσμια συγγραφική δημιουργία είναι γεμάτη από έργα παραδοξογραφίας, ενώ το παράδοξο ως σχήμα λόγου αφομοιώθηκε πια στα εκφραστικά μέσα της λογοτεχνίας και διείσδυσε σε κάθε μορφή έργων: Ποίηση, μυθιστόρημα, νουβέλα, αλλά και θρύλους, παραδόσεις, παροιμίες κ.τ.λ.
Ήδη ανέφερα τον Μπόρχες ως διαπρεπή εκπρόσωπο της ιδιομορφίας αυτής. Ο Κάφκα αποτελεί, με την ευρύτερη έννοια, άλλο ένα παράδειγμα, κατά το οποίο το παράδοξο μεταφέρεται στον ψυχικό χώρο του ανθρώπου και βουλιάζει στον Καφκικό εφιάλτη.
Στην Ελληνική παραγωγή η κυριαρχία του παραδόξου απαντά στις «παραλογές» και στους «θρύλους». Οι παραλογές από την ίδια την σύστασή τους εμπεριέχουν το παράλογο, αλλά και το παράδοξο, το αλλόκοτο και το φανταστικό: «κάνει το σύγνεφο άλογο και τ΄ άστρο χαλινάρι», «αν δεν στοιχειώσεις άνθρωπο, γεφύρι δεν στεριώνει».
Στον θρύλο της Γοργόνας, αδελφής του Μεγαλέξανδρου οι ναυτικοί πρέπει να την εξευμενίσουν, λέγοντας ότι ο Αλέξανδρος ζει, για να σώσουν το καράβι τους και το πλήρωμα.
Όμως και στην ελληνική μυθιστοριογραφία το παράδοξο αφθονεί ως αναπόσπαστο στοιχείο των έργων. Στην «Πάπισσα Ιωάννα» του Εμ. Ροΐδη μία μεταμφιεσμένη γυναίκα καταφέρνει να γίνει Πάπας. Στην «Φόνισσα» του Παπαδιαμάντη μία γριά δολοφονεί παιδάκια κ.α. Τα υπερρεαλιστικά πεζογραφήματα του Νάνου Βαλαωρίτη αναπτύσσονται στους βυθούς του παραδόξου και του ονειρικού.
Η ροπή προς το παράδοξο εκδηλώθηκε και στην Κυπριακή Λογοτεχνία, κυρίως στο μυθιστόρημα και την νουβέλα. Παραδειγματικά να αναφέρω την «Νουβορδία» του Άντη Ροδίτη, την «Αχμάνα Μεχαλάνε» και την «Δίκη των γκρίζων αγγέλων» του υποφαινόμενου, τον «Σκνιπόγιακ» του Άντη Χατζηαδάμου κ.α.
Η παραδοξογραφία και το παράδοξο ευρίσκονται σε στενή συνεργασία με άλλα είδη και σχήματα λόγου. Το φανταστικό, το ονειρικό, το εξωπραγματικό, το παράλογο, το οξύμωρο κ.α. Στα πλείστα λογοτεχνήματα, τα ανωτέρω συμφύρονται σ΄ ένα σύνολο, που συναποτελεί την ιδιομορφία του είδους. Φράσεις οξυμώρων σχημάτων, όπως «σπεύδε βραδέως», «δώρων άδωρων», «νύμφη ανύμφευτε» είναι ουσιαστικά εκφάνσεις του παραδόξου, όπως και τα διάφορα αλλόκοτα ευρήματα των παραλόγων: «από το μυριανάθεμα και την πολλή κατάρα η γης αναταράχτηκε και ο Κωνσταντής εβγήκε» (Του νεκρού αδελφού), «ο ήλιος επαντρεύτηκε και πήρε το φεγγάρι, / εκάλεσε και στη χαρά συμπεθερούς τ΄ αστέρια» (Ο γάμος του ήλιου και του φεγγαριού). Σε άμεση συνάρτηση με το παράδοξο τελεί και το απροσδόκητο ή απρόβλεπτο, που αποτελεί αιφνίδια παρέκκλιση και στροφή από το αναμενόμενο και φυσιολογικό, προς το αναπάντεχο και συνήθως δυσάρεστο.

Τα όσα προαναφέρθησαν εμπεριέχονται και συνυπάρχουν στα διηγήματα του Α. Κ. Ανδρέου, θάλεγα εν αφθονία. Ορθώτερα, αποτελούν δομικά υλικά της γραφής του. Κατά συνέπεια ο συγγραφέας συνεχίζει την μακράν παράδοση του είδους και το έργο του δεν είναι μετέωρο. Έχει βαθιές ρίζες και προοπτική.
Το στοιχείο του παραδόξου και αλλόκοτου στον Α. Κ. Ανδρέου
Κεντρικός άξονας όλων των διηγημάτων, δηλώνεται και στον υπότιτλο, η λογοτεχνική ατμόσφαιρα μέσα στην οποίαν κινούνται είναι το αλλόκοτο. Το αλλόκοτο στην μυστικιστική, μεταφυσική του διάσταση, που το συνθέτουν: το παράδοξο, το παράξενο, το μυστήριο, το ασύλληπτο.
Τα διηγήματα, παρά την απλότητα των υποθέσεων τους και την καθημερινότητα τους, αναπτύσσονται μέσα στην αρωματισμένη ομίχλη του μυστηρίου, του αγνώστου, του σκοτεινού, που τους προσδίδουν υπερβατικές και μαγικές προεκτάσεις.
Όλα ξεκινούν από το απλό και ανέρχονται στο σύνθετο και το πολυσύνθετο, από το ανθρώπινο προς το μεταφυσικό. Αισθάνεσαι τα γεγονότα να έχουν δύο όψεις. Στην πρόσθια διαδραματίζονται τα καθημερινά πάθη των θνητών, στην οπίσθιαν οργιάζουν τα δρώμενα των υπερφυσικών δυνάμεων, που επιχειρούν να ρυθμίσουν την ζωή.
Γενικά διακρίνει κανείς στα δρώντα πρόσωπα και στα γεγονότα μιαν εσωκεντρική δύναμη, που τα ωθεί προς τα άνω ή τα τράβα από τα δύο άκρα, προκαλώντας τους μιαν μεταφυσική επιμύνωνση. Διαπιστώνουμε δηλαδή έναν έντονο εξπρεσιονισμο, όπως ακριβώς εκείνον που λειτουργεί στους πίνακες τους Γκρέκο, που εξαϋλώνει τα πάντα και τα μεταφέρει στον υπερβατικό τους κόσμο.
Οι μύθοι των διηγημάτων φέρουν μέσα τους, εγγενώς, τον μεταφυσικό εξπρεσιονισμό, που αφενός συνεχίζει την αντίδραση του προς τον ρεαλισμό, τον νατουραλισμό και τον συμβολισμό και αφετέρου τείνει, χωρίς ποτέ να φθάνει σ΄ αυτόν, προς τον υπερρεαλισμό. Όπως και οι παλαιότεροι εξπρεσιονιστές, ο συγγραφέας αρνείται κάθε αληθοφάνεια και κάθε προσπάθεια απόδοσης της πραγματικότητας, ή αντικειμενικής- ρεαλιστικής απεικόνισης και τείνει συνεχώς προς το αλλόκοτο, το ονειρικό, το φαντασιακό. Ο Εξπρεσιονισμός του Καπανδρέου είναι σαφώς μεταφυσικώς, με φοράν από τα κάτω προς τα άνω. Από τα γήινα στα ουράνια, από τα ανθρώπινα στα θεία. Οι σκηνές των διηγημάτων διαδραματίζονται μισοχωμένες στην μεταφυσική καταχνιά του εξπρεσιονισμού και ως αιωρούμενες προβολές του ονείρου, παλινδρομούν μεταξύ πραγματικότητας και φανταστικού, μεταξύ αισθητού και υπερβατού.

Η αναφορά μου σε κίνηση των σκηνικών εικόνων προς το υπερρεαλιστικό, στο οποίο ποτέ δεν εισέρχονται, καθορίζεται πρώτον από το φανταστικό, ως «φαινόμενο που δεν έχει συμβεί, δεν συμβαίνει, ούτε θα μπορούσε να συμβεί» (Δημήτρης Παναγιωτάτος: Το Φανταστικό) και δεύτερον από το γεγονός ότι ο υπερρεαλισμός εμπεριέχει αφ΄ εαυτού το παράδοξο, το παράξενο, το αλλόκοτο, το εξωπραγματικό.
Στον Καπανδρέου η ενεργός παρουσία της σύγχρονης τεχνολογίας στα δρώμενα, ηλεκτρονικοί υπολογιστές, Facebook, διαδίκτυο, ιστοσελίδες κ.τ.λ., προσδίδει, έτι περισσότερο, και ενδυναμώνει την δύναμη του αλλόκοτου και του παράδοξου, γιατί απελευθερώνει την δική της μαγεία και το δικό της μυστήριο, που κρύβεται στους σκληρούς δίσκους, στα μικροτσίπ της και στα USB.

Άλλο βασικό χαρακτηριστικό στην πεζογραφία του Καπανδρέου, που δίνει οπωσδήποτε ενδιαφέρον στα διηγήματα, είναι η απόλυτη κυριαρχία του απρόβλεπτου και αναπάντεχου, την έξοδο του μύθου. Το απρόβλεπτο καραδοκεί στο τέλος των διηγημάτων, όχι ως αδικαιολόγητη ή αλλοπρόσαλλη έκβαση, αλλά ως συνεπακόλουθο κρυφών ή άγνωστων συγκυριών και γεγονότων, που κάποτε αποτελούν φυσιολογική έκβαση πραγμάτων, τα οποία αγνοούσαμε, άλλοτε όμως διευθύνονται από μεταφυσικές δυνάμεις.

Το υπερβατικό, στις περιπτώσεις αυτές, ακολουθεί την Καντιακή αντίληψη. Σύμφωνα μ΄ αυτήν υπερβατικό είναι αυτό, που ξεπερνά τα όρια της εμπειρικής γνώσεις του ανθρώπου.
Απέναντι στο υπερβατό ο συγγραφέας σιωπά. Δεν διακηρύσσει την κατάφασή του. Εμμέσως όμως υποθάλπει την γνώμη του αναγνώστη προς την αποδοχή των δρόντων υπερβατικών δυνάμεων. Αφήνει τον τρίτο άνθρωπο να κρίνει υποκειμενικά, καθοδηγεί όμως την κρίση του. Η γνωμάτευση του συγγραφέα απουσιάζει, υπάρχει όμως και λειτουργεί εμμέσως το συμπερασματικό γνωμικό του.
Έχουμε μπροστά μας κάποια πλούσια διηγήματα, τόσο κατά την αισθητική, όσο και κατά το περιεχόμενο. Μετροέπεια στην έκφραση, καλά επιλεγμένο λεξιλόγιο, θεαματικές, κινηματογραφικές εικόνες, ατμόσφαιρα έκστασης, εναλλαγή συναισθημάτων, πρωτότυπες υποθέσεις. Γενικά, θα έλεγα, έχουμε ένα καινούριο λογοτεχνικό βιβλίο με… «καλές συστάσεις». Ευχόμαστε την δικαίωσή του από τον πανδαμάτορα χρόνο.

*Από την παρουσίαση του βιβλίου "Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν: αλλόκοτα διηγήματα" που πραγματοποιήθηκε στις 19/05/2011 στο Πανεπιστήμιο Κύπρου.







  • Ο Μαρίνος Πουργούρης σχολιάζει «Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν»

 Ο επίκουρος καθηγητής του Τμήματος Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών Πανεπιστημίου Κύπρου, Μαρίνος Πουργούρης, σχολιάζει το βιβλίο «Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν: αλλόκοτα διηγήματα».*

Μαζευτήκαμε σήμερα εδώ για την παρουσίαση του βιβλίου του κύριου Ανδρέα Κ. Ανδρέου – Ανδρέα Καπανδρέου «Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν: αλλόκοτα διηγήματα».

Αντί εισαγωγής θα πω ότι για μένα ήταν κάπως ανοίκεια η εισαγωγή σε αυτά τα διηγήματα. Άρχισα το βιβλίο από την τελευταία ιστορία αφού όταν είδα τους τίτλους μου φάνηκε πολύ ενδιαφέρουσα αυτή «Η περιπέτεια ενός ονόματος ή Γιατί Ανδρέας Καπανδρέου» αφού όταν γνώρισα τον Ανδρέα μου είπε είμαι ο Ανδρέας Ανδρέου.

Μετά άρχισα να διαβάζω το βιβλίο από την αρχή και το τελείωσα στο αεροπλάνο προς Κατάνια όπου όταν φτάσαμε διαπιστώσαμε ότι δεν έφτασαν οι βαλίτσες μας˙ γι’ αυτό αναφέρθηκα σε ανοίκειο αφού το τελευταίο διήγημα που διάβασα ήταν για κάποιες βαλίτσες που χάθηκαν [εννοεί το διήγημα «Μέχρι που θα πάει αυτή η βαλίτσα;»].

Αν και δεν μας ενδιαφέρει η πρόθεση του συγγραφέα, θα προδώσω τον κύριο Ανδρέα Καπανδρέου λέγοντας πως όπως μου εξομολογήθηκε η ιστορία με τη βαλίτσα είναι βασισμένη σε πραγματικά γεγονότα.

Ελπίζω Ανδρέα να μην μας τύχουν και τα υπόλοιπα που περιγράφεις στο βιβλίο γιατί τότε θα την έχουμε πολύ άσχημα.

***
Καθώς οι συνάδελφοι μιλούσαν για το βιβλίο, προσπάθησα να κατατάξω τα διηγήματα σε αυτά που δίνουν λύσεις και σε αυτά που δεν δίνουν. Το διήγημα για παράδειγμα με την Τσιγγάνα η οποία προμηνύει τον θάνατο του παιδιού [εννοεί «Το δωμάτιο με τους καθρέφτες»] δεν δίνει λύση αλλά τελειώνει με ερωτήματα. Εδώ έχουμε θαυμαστό. Στο αμέσως επόμενο [εννοεί το «Ένα μπουκέτο ορχιδέες από το πουθενά»] έχουμε ένα νεκρό σύζυγο ο οποίος στέλνει λουλούδια στη σύζυγό του, όμως στο τέλος διαπιστώνει η ίδια ότι τα είχε στείλει προτού πεθάνει. Εκεί υπάρχει λογική εξήγηση είναι τυπικά παράδοξο συμβάν.

Είναι ενδιαφέρον ο παραλληλισμός που έγινε από τον κύριο Ανδρέα Μακρίδης μεταξύ των διηγημάτων του Καπανδρέου με τα διηγήματα του Φράντς Κάφκα (Franz Kafka), όχι μόνο με τη «Μεταμόρφωση» αλλά και με άλλα διηγήματα του Κάφκα που έχουν αυτή την τάση προς το παράδοξο όπως είναι «Η Δίκη». Εύστοχος είναι επίσης ο παραλληλισμός τους και με διηγήματα του Χόρχε Λούις Μπόρχες (Jorge Luis Borges) ιδιαίτερα το «Ficciones» (Μυθοπλασίες) θα έλεγα εγώ, που είναι πολύ ενδιαφέρον.

Εγώ επίσης θα πρόσθετα και τον Γκυ ντε Μοπασάν (Guy de Maupassant) και τον Έντκαρ Άλλαν Πόε (Edgar Allan Poe) σε αυτή την παράδοση που συνδέεται βέβαια και με το φανταστικό που αναφέρθηκε προηγουμένως.     

*Απομαγνητοφώνηση από την παρουσίαση του βιβλίου που πραγματοποιήθηκε στις 19/05/2011 στο Πανεπιστήμιο Κύπρου.





  • Ο Γιώργος Γεωργής για «Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν»
Ο αναπληρωτής καθηγητής του τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου, Γιώργος Γεωργής μιλά για το βιβλίο «Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν: αλλόκοτα διηγήματα».*

Πρέπει να πω ότι δεν είμαι κριτικός ή ιστορικός της λογοτεχνίας ούτε νεοελληνιστής με επαρκή φιλολογική κατάρτιση. Βρίσκομαι στο βήμα επειδή μου το ζήτησε ο φίλος μου ο καθηγητής Παντελής Βουτουρής με την ιδιότητα μάλλον του επαρκούς αναγνώστη.

Τον ευχαριστώ γιατί μου έδωσε την ευκαιρία πραγματικά να απολαύσω την ανάγνωση ενός πολύ ωραίου βιβλίου.

Το βιβλίο ήταν μια πραγματική έκπληξη. Γρήγορα πέρασα από την συγκατάβαση στη μαγεία της αφήγησης, γιατί ο Ανδρέας Καπανδρέου σε συναρπάζει γρήγορα με τις αφηγηματικές τεχνικές του.

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που διάβασα το βιβλίο «Μιχαήλ» του Τάσου Ρούσου, ένα βιβλίο με παραψυχολογικά αφηγήματα που με είχε εντυπωσιάσει. Θυμάμαι που στον πρόλογο έλεγε ότι όλοι κάποτε περάσαμε – μεταξύ ύπνου και ξύπνιου – αυτό το αίσθημα ότι αιωρούμαστε ή ότι πετούμε και αυτό το πράγμα με είχε γοητεύσει.

Ο Καπανδρέου πάει ένα βήμα παρά πέρα. Κυρίαρχα στοιχεία στην αφήγησή του: το απροσδόκητο και η ανατροπή. Η εξέλιξη των ιστοριών του βαδίζει ανάμεσα στη ψυχολογία και την παραψυχολογία, το λογικό και το παράλογο, το φυσικό και το αλλόκοτο, κρατώντας πάντα μια λεπτή ισορροπία, σχεδόν – θα έλεγα – στην κόψη του ξυραφιού. Έτσι, που το παράλογο να μην είναι παραλογισμός και το παραψυχολογικό να μην είναι αφύσικο ή απίστευτο. Η εξέλιξη έχει σχεδόν πάντα απροσδόκητη κατάληξη και η αφήγηση καταλήγει σε ανατροπή του αναμενόμενου τέλους.

Η αφηγηματική του τεχνική είναι λιτή, χωρίς λογοτεχνικές φιοριτούρες και στηρίζεται στην ευρηματικότητα της ανατροπής που επέρχεται στο τέλος, όχι σαν από μηχανής Θεός για να δώσει λύση σε αδιέξοδη πορεία αλλά ως εξέλιξη που δεν είχες υποθέσει, λογική ή πιθανή. Το υπερφυσικό και το ανεξήγητο δεν έχουν θέση στην αφήγησή του. Το ευρηματικό συνήθως τέλος, δεν αφήνει κενά παρά τις ανατροπές και τα ερωτηματικά που δημιουργούνται στη πορεία της ανάγνωσης.

Στο αριστουργηματικό διήγημα «Αμάρ», το καλύτερο νομίζω της όλης συλλογής τόσο από την άποψη της πλοκής όσο και από την λογοτεχνική μορφή και την τεχνική της αφήγησης δύο μικρομαφιόζοι αναλαμβάνουν μια εκτέλεση. Ο ένας, ο τελικός ήρωας ο Αμάρ θεωρεί αυτή την αποστολή ως την τελευταία για να ξελασπώσει, να εγκαταλείψει την παρανομία και να ζήσει όμορφα με πολλά παιδιά με την αφοσιωμένη σύντροφό του προς την οποία έτρεφε παράφορο έρωτα από τότε που την μάζεψε από το πεζοδρόμιο για να την κάνει Κυρά του και καλή του. Εκείνη ανταπέδιδε τον έρωτά του έχοντας αφήσει για πάντα πίσω της το παρελθόν. Μέσα από τον υπόκοσμο είχε γεννηθεί μια δυνατή ιστορία αγάπης. Ο Αμάρ, παρά τους δισταγμούς του – πρώτη φορά θα εκτελούσε φόνο – θα δολοφονούσε την ερωμένη του αφεντικού του, του μεγάλου αφεντικού που για κάποιο λόγο ήθελε να την ξεφορτωθεί. Πάνω στην απώλεια μιας ξένης ζωής θα έκτιζε την ευτυχία της δικής του ζωής με τη Λουίζα. ‘Έχοντας το αντικλείδι του δωματίου όπου ερωμένη περίμενε το αφεντικό και ένα πιστόλι με σιγαστήρα…

Θα αδικήσω το διήγημα αν συνεχίσω να σας λέω την ιστορία… Θα διαβάσω από το κείμενο αλλά δεν θα σας πω για τις άλλες ιστορίες.

[Διαβάζει από το βιβλίο το τελευταίο μέρος του διηγήματος «Αμάρ» μέχρι την προτελευταία παράγραφο].

Θα μπορούσε το διήγημα να τελείωνε εδώ αφήνοντας σκόπιμα μετέωρα ερωτήματα στον αναγνώστη. Όμως δεν θα ερχόταν η ανατροπή, το κυρίαρχο στοιχείο της τεχνικής του. Η τελευταία παράγραφος, μετά από τρία αστεράκια, σχεδόν ανεξάρτητη, σαν σκηνή από αστυνομικό ρεπορτάζ στη τηλεόραση ή σαν περιγραφή αυτόπτη μάρτυρα έχει φέρει το συγκλονιστικό τέλος.

[Διαβάζει μέσα από το βιβλίο την τελευταία παράγραφο του διηγήματος].

Το ευρηματικό τέλος αναγκάζει τον αναγνώστη σε αναστοχασμό της αφήγησης και αυτός ο αναστοχασμός είναι επίσης μέρος της αφηγηματικής του τεχνικής. Έτσι, το διήγημα νοητικά συνεχίζει να είναι στη σκέψη σου μέχρι πραγματικά να συνειδητοποιήσεις ότι όλα ήταν φυσικά και ότι ο στιγμιαίος δισταγμός του δολοφόνου ήταν αυτός που τον μετέτρεπε από πληρωμένο δολοφόνο σε ερωτικό εκδικητή. Η ανατροπή τελικά δεν βρίσκεται στην ταυτότητα του θύματος αλλά στην ίδια την ιστορία που από αστυνομική ή μαφιόζικη γίνεται τραυματικά ερωτική.

Οι ίδιες ανατροπές, εμφανείς ή εσωτερικές, κυριαρχούν σε όλα σχεδόν τα διηγήματα που τα περισσότερα διαδραματίζονται σε ένα απροσδιόριστο κοσμοπολίτικο χώρο. Σπανιότερα έχουν προσδιορισμένο χώρο δράσης όπως τη Χαλκιδική και τη Θεσσαλονίκη στο «Δωμάτιο με τους καθρέφτες» και τη Λευκωσία και την Πάφο στο «Θανάσιμο όνειρο». Η τοπιογραφία όμως ηθελημένα δεν διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στα έργα του ακόμα και σε αυτά που φαινομενικά θα έπρεπε όπως το «Μέχρι που θα πάει αυτή η βαλίτσα;», εκεί όπου μια κοινή σε όλους μας υπόθεση, η απώλεια μιας βαλίτσας, γίνεται ξανά από απλή ιστορία, διήγημα με απροσδόκητο τέλος.

Ο Ανδρέου ή Καπανδρέου, αντλεί τις ιστορίες του άλλοτε από τα διαβάσματά του, άλλοτε από ακούσματα και άλλοτε από την καθημερινότητά του. Ιστορίες με άγχος, ερωτηματικά, προβληματισμούς, ταλαιπωρίες, πάθη και παθήματα. Ακόμη και οι ευτράπελες ιστορίες του όπως το προτελευταίο για τη χαμένη αποσκευή, αποκτά μια περίεργη ένταση μέσα από την παράμετρο των επαγγελματικών ραδιουργιών και αντιπαλοτήτων.

Μοναδική εξαίρεση το τελευταίο διήγημα «Η περιπέτεια ενός ονόματος ή Γιατί Ανδρέας Καπανδρέου» όπου το απροσδόκητο και η ανατροπή παίρνουν χροιά ευθυμογραφήματος με την υπογραφή του Ανδρέα Κ. Ανδρέου – Καπανδρέου.

Το βιβλίο έρχεται πραγματικά να εμπλουτίσει την κυπριακή πεζογραφία και να αποτελέσει την αφετηρία για την λογοτεχνία του παράξενου ή του αλλόκοτου σε μια εποχή που μέτριοι κύπριοι πεζογράφοι κρυμμένοι πίσω από ένα σοβαροφανή προβληματισμό προσπαθούν να εμφανίσουν για παράδειγμα τα κακότεχνα έργα τους ως δήθεν πρωτοπορία της λογοτεχνίας και άκουσον – άκουσον, λογοτεχνία της επαναπροσέγγισης. Ευτυχώς «Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν» φέρνει μια νότα δροσιάς και ανανέωσης, μια ελπίδα για μια πραγματικά νέα λογοτεχνία.

Για την άρτια εμφάνιση του βιβλίου, θερμά συγχαρητήρια στις εκδόσεις Επιφανίου που τα τελευταία χρόνια υπηρετούν με πίστη και συνέπια τον χώρο του βιβλίου.

*Απομαγνητοφώνηση από την παρουσίαση του βιβλίου που πραγματοποιήθηκε στις 19/05/2011 στο Πανεπιστήμιο Κύπρου.



  • Ο Παντελής Βουτουρής για τα αλλόκοτα διηγήματα στο βιβλίο «Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν»
Ο καθηγητής του τμήματος Νεοελληνικών και Βυζαντινών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κύπρου, Παντελής Βουτουρής μιλά για το βιβλίο «Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν: αλλόκοτα διηγήματα».*

Θα προσπαθήσω να περιγράψω ένα θεωρητικό πλαίσιο μέσα στο οποίο βλέπω ότι κινείται ή προσπαθεί να κινηθεί το συγκεκριμένο βιβλίο και ειδικότερα θα εστιάσω σε μια περιοχή στην οποία πιστεύω ότι θα πρέπει να εντάξουμε το βιβλίο. Είναι μια περιοχή που έχει μεγάλο ενδιαφέρον για τη λογοτεχνία και τη θεωρία της λογοτεχνίας, είναι η περιοχή του φανταστικού, η φανταστική λογοτεχνία.

Για το φανταστικό στη λογοτεχνία, τουλάχιστον στη ξένη βιβλιογραφία, έχουν γραφτεί πάρα πολλά. Στη νεοελληνική λογοτεχνία η πρωτότυπη δημιουργία, εννοώ τα λογοτεχνικά έργα που να προσεγγίζουν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο το φανταστικό, είναι πολύ λίγα. Εξαιρετικά λίγα.
Επίσης, πολύ λίγες και σπάνιες είναι και κριτικές ή θεωρητικές προσεγγίσεις της έννοιας του φανταστικού.

Θα επιχειρήσω μια πρώτη προσπάθεια να προσδιορίσω το πλαίσιο αυτό παίρνοντας ως ερέθισμα τον υπότιτλο του βιβλίου που είναι «αλλόκοτα διηγήματα».
Όλες οι ιστορίες του βιβλίου ξεκινούν από ένα συμβάν το οποίο εκ πρώτης όψεως μοιάζει στον αναγνώστη εντυπωσιακά ασυνήθιστο. Αποκλίνει από τη νόρμα, από αυτό που θεωρούμε συνηθισμένο και γι’ αυτό είναι δυσεξήγητο. Έτσι δικαιολογείται με μια πρώτη ματιά ο υπότιτλος «αλλόκοτα διηγήματα».
Διαβάζοντας τις ιστορίες, το πρώτο πράγμα για το οποίο φυσιολογικά διερωτάται ο αναγνώστης – και αυτό συμβαίνει πάντα στη λογοτεχνία του φανταστικού – είναι αν το συγκεκριμένο συμβάν, συνέβηκε στ’ αλήθεια. Αν είναι δηλαδή πραγματικό ή αν είναι φανταστικό (όταν λέμε φανταστικό εννοούμε δημιούργημα της φαντασίας, όπως για παράδειγμα πλάσμα της φαντασίας είναι η παραίσθηση ή το όνειρο που βλέπει ένας χαρακτήρας ή ένας ήρωας).
Το πρώτο επομένως δίλλημα του αναγνώστη είναι αυτή η αμφισημία: «είναι πραγματική η ιστορία που διαβάζω ή είναι φαντασιακή;».

Σύμφωνα με το κλασσικό βιβλίο στη θεωρία της λογοτεχνίας, του Tzvetan Todorov «Εισαγωγή στη φανταστική λογοτεχνία», το φανταστικό διαρκεί όση ώρα διαρκεί αυτή η αμφισημία, η ταλάντευση που έχει ο αναγνώστης διαβάζοντας το βιβλίο, αν αυτό που διαβάζει είναι πραγματικό ή φανταστικό. Από τη στιγμή που κάποιος αποφασίζει τη μια ή την άλλη απάντηση (αν δηλαδή αυτό που διαβάζει συνέβηκε ή όχι στην πραγματικότητα) τότε το φανταστικό παύει να υφίσταται. Αν ο αναγνώστης αντιληφθεί ότι το αφηγούμενο συμβάν συνέβηκε στην πραγματικότητα, είναι αληθινό – τότε δεν υπάρχει φανταστικό.

Στην περίπτωση που – και αυτό συμβαίνει με τα διηγήματα του Ανδρέα - η αφήγηση υποβάλλει την εντύπωση στη συνείδηση του αναγνώστη ότι αυτό που διαβάζουμε έχει συμβεί ή θα μπορούσε να είχε συμβεί στην πραγματικότητα, σταματά το φανταστικό. Μπαίνουμε δηλαδή σε μια διαδικασία εκλογίκευσης, εξορθολογισμού της ιστορίας. Αυτό κάνει ο αφηγητής, πολιορκεί το συμβάν προσπαθώντας να ερμηνεύσει λογικά, ορθολογικά αυτό που συνέβη.
Ο συγγραφέας ενός φανταστικού διηγήματος επιδίδεται πρώτα απ’ όλα σε ένα παιχνίδι με τον αναγνώστη και προσπαθεί να συντηρήσει όσο γίνεται περισσότερο αυτή την αμφισημία για την οποία μίλησα προηγουμένως και παρατείνει όσο μπορεί αυτή την ταλάντευση του αναγνώστη.

Από αυτή την άποψη, εάν κρίνουμε τα διηγήματα και τους αφηγηματικούς τρόπους του Ανδρέα, θα έλεγα ότι ο συγγραφέας παίζει πάρα πολύ καλά αυτό το παιχνίδι με τον αναγνώστη, το παιχνίδι της αληθοφάνειας της ιστορίας που διαβάζουμε. Δημιουργεί μια στρατηγική αμφισημίας και υποβολής στον αναγνώστη. Αυτή η στρατηγική της αμφισημίας επιτυγχάνεται με εγκιβωτισμένες αφηγήσεις (ιστορίες μέσα στην ιστορία) δήθεν μαρτυρίες σε χειρόγραφα που χάθηκαν, αποσπάσματα από σελίδες ημερολογίων, μικροϊστορίες και παράλληλες εκδοχές. Πρόκειται δηλαδή για – όχι πρωτότυπα αλλά - σωστά χρησιμοποιημένα από τον συγγραφέα τεχνάσματα και τεχνικές που υποβάλουν την εντύπωση της πολλαπλότητας ή της συνθετότητας της πραγματικότητας.

Συνοψίζοντας, κάθε ιστορία του βιβλίου προκαλεί αρχικά αυτή την ταλάντευση στον αναγνώστη, την αμφιβολία. Από ένα σημείο και πέρα, αρχίζει να διαφαίνεται ότι το γεγονός που περιγράφεται είναι όντως όν, ότι συνέβηκε και αρχίζει μια προσπάθεια εξορθολογισμού του. Εδώ απαιτούνται κάποιες τεχνικές αληθοφάνειας τις οποίες και πάλι ο συγγραφέας φαίνεται ότι μπορεί να χειρίζεται επιδέξια.
Ποιες είναι αυτές οι τεχνικές αληθοφάνειας:
- Πρώτον η αναφορά σε υπαρκτά πρόσωπα όπως για παράδειγμα στο πρώτο διήγημα ο Αϊνστάιν.
- Δεύτερον η αναφορά σε πραγματικά γεγονότα λίγο ή πολύ οικεία στον αναγνώστη (όχι πολύ οικεία γιατί έτσι θα κατέστρεφε την αμφισημία και την υποβολή) όπως είναι για παράδειγμα το Πείραμα της Φιλαδέλφειας.
- Τρίτη τεχνική αληθοφάνειας την οποία χειρίζεται θαυμάσια είναι η αναφορικότητα του λόγου όταν για παράδειγμα παραθέτει τον τίτλο ενός βιβλίου (συγγραφέας, τόπος έκδοσης, εκδοτικός οίκος) με τη σχολαστικότητα ενός καταλογογράφου – βιβλιοθηκονόμου.
Από τη στιγμή που διαφαίνεται ότι το συμβάν που περιγράφεται συνέβηκε στην πραγματικότητα αρχίζει η διαδικασία της λογικής ερμηνείας, προσπαθούμε να βρούμε μια λογική εξήγηση. Σε αυτή την περίπτωση – για να επιστρέψω στη θεωρία της φανταστικής λογοτεχνίας – μπορούν να συμβούν δύο πράγματα:
α) το γεγονός να εξηγείται λογικά, να υπάρχει μια λογική εξήγηση με βάση τους οικείους νόμους ή
β) παρά το γεγονός ότι συνέβηκε (έχουμε πεισθεί για αυτό) παραμένει ανεξήγητο, δεν βρίσκουμε καμιά λογική εξήγηση.
Στη πρώτη περίπτωση λέμε σύμφωνα με τη θεωρία της λογοτεχνίας ότι βρισκόμαστε στη περιοχή του παράδοξου (είναι ασυνήθιστο, αποκλίνει αλλά έχει λογική ερμηνεία). Στη δεύτερη περίπτωση που κάτι συνέβηκε αλλά δεν υπάρχει λογική ερμηνεία βρισκόμαστε σε αυτό που οι θεωρητικοί της λογοτεχνίας ονομάζουν θαυμαστό.

Έχω την εντύπωση ότι τα «αλλόκοτα διηγήματα» του Ανδρέα ανήκουν στη περιοχή του παράδοξου. Εμφανίζονται ως αλλόκοτα, δηλαδή απομακρυσμένα από τα οικεία, σιγά σιγά όμως, μέσα από τη διασταύρωση πληροφοριών που μας δίνει ο συγγραφέας, εξορθολογίζονται.
Είναι σωστή η λέξη «αλλόκοτα διηγήματα»; Ετυμολογικά η λέξη «αλλόκοτο» ανακαλεί το παράξενο και το δυσερμήνευτο. Το δεύτερο όμως συνθετικό, η αρχαιότατη λέξη «κότος» ανακαλεί και την έννοια του τρομακτικού του παράδοξου (το αλλόκοτο έχει αυτό το στοιχείο μέσα). Από αυτή την άποψη αρχίζω να έχω κάποια αμφιβολία. Πιστεύω δηλαδή ότι ο Ανδρέας Καπανδρέου δεν είναι ένας αλλοκοτογράφος αλλά ένας παραδοξογράφος συγγραφέας.

Και κάτι σχετικό με τη γλώσσα. Συζητώντας το βιβλίο με διάφορους φίλους και ανθρώπους που διαβάζουν και αγαπούν τα βιβλία είπαν ότι τους άρεσε το βιβλίο αλλά η γλώσσα είναι λίγο πεζή, δεν είναι λογοτεχνική. Συμφωνώ. Η αφηγηματική γλώσσα είναι απλή, καθημερινή, είναι μια γλώσσα αναφοράς. Προσωπικά όμως πιστεύω ότι αυτό καταγράφεται στα θετικά του βιβλίου. Θεωρώ ότι είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία στα οποία επιτυγχάνει αφηγηματικά ο συγγραφέας. Ο λόγος του συγκεκριμένου είδους, του παραδοξογραφήματος, έτσι πρέπει να είναι. Αναφορικός, αληθοφανής και οικείος γιατί όπως είπαμε ο συγγραφέας επιδίδεται σε ένα παιχνίδι με τον αναγνώστη. Γνωρίζουμε ότι η αλληγορία και η ποιητικότητα καταστρέφει τη συνθήκη της αληθοφάνειας η οποία αληθοφάνεια είναι αναγκαία για να προκληθεί αυτή η αμφιβολία στον αναγνώστη, η αμφισημία για την οποία μίλησα στην αρχή. Γι’ αυτό ακριβώς το λόγο θεωρώ ότι αυτή η πεζότητα, η αναφορικότητα που χαρακτηρίζει τον λόγο όπως ρέει είναι όπως σας είπα ένα από τα θετικά σημεία του βιβλίου. Τουλάχιστον εγώ έτσι το εκλαμβάνω, ως αρμόζων, στο συγκεκριμένο είδος στο οποίο γράφει ο Ανδρέας Καπανδρέου.

*Απομαγνητοφώνηση από την παρουσίαση του βιβλίου που πραγματοποιήθηκε στις 19/05/2011 στο Πανεπιστήμιο Κύπρου.




  • "Διαβάζοντας το βιβλίο των συμβάντων": Η Ευθυμία Δεσποτάκη για το  "Τρομακτικό Μυστικό"
Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν, Ανδρέας Καπανδρέου: Φανταστικά διηγήματα εκ Κύπρου ορμώμενα; Χμμμ… Λιχουδιά. Τα απέκτησα λίγες μόνο μέρες μετά που έμαθα γι’ αυτά. Δεν είναι δύσκολο και μάλιστα, στο κεντρικό βιβλιοπωλείο που τα ζήτησα μου τα έφεραν την επόμενη ή μεθεπόμενη μέρα. Ταχύτης. Αυτό που διάβασα ήταν κάτι που το έγραψε ένα άνθρωπος που ξέρει να χρησιμοποιεί σωστά και όμορφα τη γλώσσα, αλλά θέλει λίγη ακόμη προσπάθεια στο στήσιμο της πλοκής, σ’ εκείνο δηλαδή το σημείο του κειμένου που αποτελεί αποφασιστικό παράγοντα για το αν θα γίνει εκείνο το περίφημο «immersion».

Θα ήθελα στην επόμενη δουλειά του (που ΕΝΝΟΕΙΤΑΙ ότι θα ψάξω θα αγοράσω και θα ξεκοκαλίσω εν ριπή οφθαλμού, αμά τη εμφανίσει) να διακρίνω την προσπάθειά του να επεξεργαστεί το δραματουργικό αποτέλεσμα των κειμένων. Κι επίσης θα ήθελα να ασχοληθεί λίγο περισσότερο με τους ίδιους τους χαρακτήρες, να μην τους τοποθετεί απλά μέσα σε κάποιο συμβάν που θα τους αλλάξει τη ζωή. Η καλύτερή στιγμή στο παρόν βιβλίο είναι η Ζωίτσα της «Σχολικής Εκδρομής», η Αλίκη του ομώνυμου κι ο βιβλιοθηκάριος του «Τρομακτικού Μυστικού».

Πέραν τούτων, δεν πήρα πολλές πληροφορίες ώστε να συμπαθήσω και να συμπάσχω με τους υπόλοιπους χαρακτήρες. Τέλος εκείνο που πραγματικά θα περίμενα, αλλά δεν το είδα, είναι να υπάρχει μια ομοιομορφία ανάμεσα στα θέματα. Το θέμα κι ο υπότιτλος είναι οι αλλόκοτες ιστορίες. Ο «Αμάρ», η «Γυναίκα που Έπεσε από ψηλά» και το «Μέχρι πού θα πάει αυτή η βαλίτσα;» είναι ξεκάθαρα άσχετα με το χαρακτηρισμό αυτό (σε σύνολο δώδεκα διηγημάτων).






 
Όταν είδα για πρώτη φορά το βιβλίο μέσω του διαδικτύου αλλά και μετά, στο βιβλιοπωλείο, όταν είχα αποφασίσει πλέον να το αποκτήσω, το βλέμμα μου τράβηξε αμέσως αυτό το "αλλόκοτα διηγήματα" που βλέπουμε να δίνεται κάτω από τον τίτλο στο εξώφυλλο, ως χαρακτηρισμός για το περιεχόμενό του. Ιστορίες που προκαλούν τη μοίρα των ηρώων, που από μια βάση καθημερινότητας σε οδηγούν, μέσω του πάντα απρόβλεπτου πεπρωμένου, σε ένα ανατριχιαστικό παιχνίδι με το μεταφυσικό, σε ένα ηδονικό φλερτ ακόμα και με τον τρόμο.

Τα δώδεκα διηγήματα που μας δίνει ο Ανδρέας στο βιβλίο του, αποτέλεσαν για μένα μια ευχάριστη έκπληξη για δυο βασικούς λόγους - που πιστεύω δεν είναι μόνο δικές μου διαπιστώσεις, αλλά υποψιάζομαι και δομικές επιλογές του συγγραφέα όταν έγραφε τις ιστορίες του.

Ο πρώτος λόγος είναι, ότι παίρνει μια θεματολογία που συνήθως απευθύνεται σε ένα κοινό εξειδικευμένο, που έχει μάθει και συνηθίζει να διαβάζει συγκεκριμένα είδη λογοτεχνίας και με τον τρόπο που την χειρίζεται, την κάνει "mainstream" (που λέμε και στα ελληνικά) και την ανοίγει εντέχνως σε άλλο, μεγαλύτερο κοινό. Ως συνέχεια του πρώτου λόγου, ο δεύτερος είναι ότι δεν πέφτει στην εύκολη "παγίδα" να ντύσει τα διηγήματά του με μια γλώσσα και μια ατμόσφαιρα απόκοσμη, μυστηριακή και να τα μεταφέρει όπως θα λέγαμε σε άλλες διαστάσεις. Τα αφήνει στον δικό μας κόσμο, στην δική μας διάσταση, είναι γραμμένα από την οπτική γωνία του απλού θιασώτη και όχι ενός υπερκόσμιου παρατηρητή. Και αυτό είναι επιλογή τολμηρή και θαρραλέα.

Αγαπημένες μου στιγμές στο βιβλίο, το πρώτο διήγημα (Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν) που κατ' εμέ δίνει πολλά στοιχεία για την μελλοντική συγγραφική δυναμική του Ανδρέα, το επιβλητικό "Δωμάτιο με τους καθρέφτες" που θα μπορούσα να το φανταστώ και ολοκληρωμένο μυθιστόρημα, το απλό, ανθρώπινο και τρυφερό "Ένα μπουκέτο ορχιδέες από το πουθενά" και το "Σχολική εκδρομή" που περιγράφει θαυμάσια την μεταθανάτια εμπειρία ενός μικρού κοριτσιού μετά από ένα τροχαίο ατύχημα.

Το βιβλίο κλείνει με ένα πραγματικά απολαυστικό μικρό διήγημα, στο οποίο ο Ανδρέας Ανδρέου, που επειδή στην Κύπρο το όνομά του είναι πολύ κοινό, υπογράφει ως Ανδρέας Κ. Ανδρέου, μας εξηγεί πως κατέληξε από μια παρεξήγηση, αυτό το Κ να του αλλάξει ολόκληρο το επώνυμο και να τον γνωρίσουμε εμείς ως Ανδρέα Καπανδρέου (τον καταλαβαίνω απόλυτα και συμπάσχω).

Θέλω να ευχηθώ ό,τι καλύτερο στον Ανδρέα και το βιβλίο του να είναι καλοτάξιδο και πολυταξιδεμένο. Είναι η πρώτη φορά που έρχομαι σε επαφή με έναν συγγραφέα από την Κύπρο μας, χαίρομαι πάρα πολύ γι' αυτό και ελπίζω να συνεχίσουμε αυτήν την δημιουργική επαφή.

Το βιβλίο "Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν" κυκλοφόρησε τον περασμένο Δεκέμβριο από τις Εκδόσεις Επιφανίου στην Λευκωσία και μπορείτε να ζητήσετε να σας το φέρουν σε όλα τα βιβλιοπωλεία.






Σχετικά με το βιβλίο που θα παρουσιάσουμε αυτή την φορά, θα ήθελα καταρχάς να μοιραστώ την έκπληξή μου όταν τυχαίνει να πέσει στην αντίληψή μου κάποιος λογοτέχνης, συγγραφέας ή ποιητής, από την Κύπρο. Σκέφτομαι κάτι που νομίζω πως έχουμε την τάση να το ξεχνάμε: ότι υπάρχει μία ακόμη χώρα στην οποία μιλούν και γράφουν ελληνικά και, κατά συνέπεια, ότι υπάρχει μία ακόμη πηγή συγγραφικής παραγωγής στην ελληνική γλώσσα εκεί. Τί κάνουν οι Κύπριοι συγγραφείς; Ποιά θέματα τους απασχολούν και τί μας έχουν δώσει μέχρι στιγμής; Στο είδος του φανταστικού τί έχουν να παρουσιάσουν; Φυσικά, εδώ δεν θα ασχοληθούμε με αυτά τα ερωτήματα, όμως είναι μια καλή αφορμή για να τεθούν καθώς πριν από λίγες μέρες λάβαμε το πρώτο βιβλίο του Κύπριου Ανδρέα Καπανδρέου ‘‘Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν’’, μία συλλογή από αλλόκοτα διηγήματα…

Το ομώνυμο διήγημα της συλλογής ‘‘Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν’’ αναφέρεται στο θρυλικό Πείραμα της Φιλαδέλφειας, σύμφωνα με το οποίο ένα αντιτορπιλικό του Αμερικανικού Ναυτικού εξαϋλώθηκε και τηλεμεταφέρθηκε αύτανδρο σε κάποιο άλλο λιμάνι. Τα αποτελέσματα του πειράματος, όμως, ήταν τραγικά για το πλήρωμα του πλοίου. Το νήμα της ιστορίας ξετυλίγεται όταν ο αφηγητής, ως βοηθός στην Βιβλιοθήκη του φυσικού τμήματος του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου, δέχεται ένα αντίτυπο ενός μυστηριώδους βιβλίου. Το βιβλίο περιγράφει το Πείραμα της Φιλαδέλφειας, ενώ από μέσα του ξεγλιστρούν δύο χειρόγραφες σελίδες από το ημερολόγιο μιας νεαρής σερβιτόρας της περιοχής. Ας σημειώσουμε εδώ ότι ο ίδιος ο συγγραφέας έχει σπουδάσει Βιβλιοθηκονομία στην Ελλάδα και όλο το κείμενο δίνεται με την αμεσότητα και τον ρεαλισμό μιας αληθινής ιστορίας. Οι σελίδες από το ημερολόγιο της κοπέλας αποτελούν ίσως την κορυφαία στιγμή του κειμένου, καθώς πείθουν απόλυτα με το ύφος, τις περιγραφές και την ατμόσφαιρά τους.

Στις άλλες ιστορίες, ‘‘Το δωμάτιο με τους Καθρέπτες’’ μας προτείνει την ιδέα της θέασης του μέλλοντος, έτσι όπως αυτό αποκαλύπτεται μέσα από ένα μεγάλο αντίσκηνο μιας γριάς τσιγγάνας σε κάποιο πανηγύρι. Στο ‘‘Θανάσιμο Όνειρο’’ η φαντασία και η πραγματικότητα μπερδεύονται, καθώς οι επιθυμίες μιας νεαρής γυναίκας για τον άντρα της φίλης της την οδηγούν σε επικίνδυνες διαδρομές. Ενώ ο ‘‘Δίας στο facebook’’ βασίζεται σε μια έξυπνη ιδέα ‘‘διαβίβασης ψυχής’’ από έναν Γερμανό ροκ σταρ σε κάποιο αγόρι στην Ελλάδα, θυμίζοντας μας λίγο από τις καλύτερες στιγμές του Graham Masterton. Άλλα διηγήματα που ξεχωρίσαμε ήταν το πολύ καλογραμμένο ‘‘Η Αλίκη το ήθελε πολύ’’, το έξοχα ευρηματικό ‘‘Σχολική εκδρομή’’, το αγωνιώδες ‘‘Η γυναίκα που έπεσε από ψηλά’’, καθώς και το πολύ καλό ‘‘Μέχρι που θα πάει αυτή η βαλίτσα;’’.

Στο τέλος, ο συγγραφέας μας επιφυλάσσει μια μικρή έκπληξη, καθώς κλείνει με την ‘‘Περιπέτεια ενός ονόματος’’ ή μάλλον με το πώς προέκυψε το ψευδώνυμο Ανδρέας Καπανδρέου ως ένα συγκυριακό λογοπαίγνιο του Ανδρέας Κ. Ανδρέου.

Στο σύνολό του ‘‘Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν’’ συνιστά ένα πολύ ευχάριστο και ενδιαφέρον ανάγνωσμα. Οι σελίδες γυρνούν άνετα και ο αναγνώστης περνά από την μία ιστορία στην άλλη, καθώς θέλει να διαβάσει μία ακόμη έξυπνη ιδέα, ένα ακόμη ευφυές εύρημα, μέσα από την καλογραμμένη αφήγηση του Καπανδρέου. Το γεγονός ότι το αλλόκοτο δίνεται μέσα από γεγονότα καθημερινά και οικεία, μέσα από γνωστά ανθρώπινα πάθη και αδυναμίες, είναι ένα ακόμη από τα θετικά του βιβλίου. Γενικά, οι ιστορίες του Καπανδρέου συνιστούν ένα πολύ καλό συγγραφικό ξεκίνημα και μας προδιαθέτουν θετικά ώστε να περιμένουμε το επόμενο βήμα του συγγραφέα.





  • Γιάννος Παναγιωτάκης, Βιβλιοθηκονόμος, University of Stirling Scotland, UK [Κριτική στην εφημερίδα Πολίτης (29/01/2011) και στο Diabazoume.gr]
Διάβασα με μεγάλο ενδιαφέρον το βιβλίο του Ανδρέα Καπανδρεου. Μάλιστα το διάβασα μέσα σε μια μέρα αφού οι ιστορίες κατάφεραν να κρατήσουν αμείωτο το ενδιαφέρον μου.

Κατά τη γνώμη μου γράφει αξιόλογα γιατί ακτινογραφεί τις βαθιές του ανησυχίες και τις προσφέρει τίμια στον αναγνώστη. Δεν προσπαθεί να ωραιοποιήσει τα αποτελέσματα. Αυτό που φαίνεται να τον ενδιαφέρει είναι να διηγηθεί μια ιστορία με δυνατή πλοκή και να την αφήσει να μιλήσει από μόνη της. Χωρίς να πέφτει στην παγίδα του γλαφυρού ύφους ή της ηθικολογίας προσπαθεί να διηγηθεί πολύπλοκες ιστορίες με απλό τρόπο.

Οι ιστορίες του συγγραφέα είναι απλά απρόβλεπτες. Αλλά ποτέ προβλέψιμα απρόβλεπτες. Οι αόρατοι νόμοι που κυβερνούν τα φαινόμενα παραμένουν αναλλοίωτοι σε κάθε διήγημα και ποτέ δεν επαναλαμβάνονται.

Η απρόσμενη μεταβολή στις αρχικές συνθήκες κάθε ιστορίας φέρνει τον υποψιασμένο αναγνώστη στο να αναγνωρίσει ότι πίσω από τις ανθρώπινες ιστορίες κρύβονται χαοτικές εξισώσεις. Αυτές οι εξισώσεις προκαλούν απρόσμενες συνέπειες στις ζωές των πρωταγωνιστών

Οι ήρωες των ιστοριών του μακράν απέχουν από το να είναι βράχοι ηθικής. Απλοί καθημερινοί και συνηθισμένοι έρχονται αντιμέτωποι με περίεργες καταστάσεις στις οποίες δεν έχουν κανένα έλεγχο. Η τραγικότητά τους συνοψίζεται στο ότι θεωρητικά φαίνεται εκείνοι να επιλέγουν τη μοίρα τους. Είναι άραγε όμως έτσι;

Ανεξήγητα φαινόμενα πολιορκούν τις περισσότερες ιστορίες. Στις πιο τρομακτικές όμως δεν κρύβεται τίποτε το μεταφυσικό. Αντίθετα εξηγούνται όλα ξεκάθαρα. Ο ορθολογισμός που τις χαρακτηρίζει προκαλεί μεγαλύτερη ανησυχία και αυτό είναι η μεγαλύτερη επιτυχία του συγγραφέα.

Οι ιστορίες είναι μεν αυτοτελείς αλλά καθόλου άσχετες μεταξύ τους. Θα μπορούσαμε να διακρίνουμε παρόμοιες αγωνίες και απορίες σε όλα τα διηγήματα.

Ο θάνατος παραμονεύει σε κάθε βήμα τους πρωταγωνιστές. Ένας θάνατος που ενώ προαναγγέλλεται η ακόμη επιθυμείται δεν παύει να προκαλεί αιφνιδιασμό. Ένας αόρατος νόμος φέρεται να διέπει το σύμπαν των ιστοριών. Ένας νόμος μακριά από κάθε ανθρώπινη ηθική τάξη, σκληρός και παντοκράτορας.

Δεν θεωρώ καθόλου τυχαίο που ο θεμελιωτής της θεωρίας της σχετικότητας προβάλλεται στο εξώφυλλο. Ο Αϊνστάιν έδειξε πως μια σειρά φυσικών ποσοτήτων που προηγουμένως θεωρούνταν αναλλοίωτες, είναι τελικά ποσότητες σχετικές.

Ο Καπανδρέου ακολουθώντας τον ίδιο τρόπο σκέψης, τολμά λογοτεχνικά να αμφισβητήσει τους νόμους της φύσης, τον ίδιο τον θάνατο και την μοίρα. Προσφέρει ένα απολαυστικό μείγμα από σκοτεινές ιστορίες όπου το όνειρο μπλέκεται με την πραγματικότητα και ο ορθολογισμός με το παράλογο.







Tο βιβλίο «Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν: αλλόκοτα διηγήματα» του Ανδρέα Καπανδρέου ξεφεύγει από το συνηθισμένο οι ανατροπές στο σενάριο κόβουν την ανάσα, καθιστώντας τα διηγήματα του πολύ ξεχωριστά και ενδιαφέροντα. Κάποια από τα διηγήματα φλερτάρουν επιτυχημένα με τη μεταφυσική, την παραψυχολογία και το ανεξήγητο, ενώ κάποια έχουν και δοκιμιακό χαρακτήρα.






  • Νατάσα Ρ. [Diabazoume.gr]
Μου χάρισε το βιβλίο ένας φίλος που ξέρει ότι μου αρέσουν τα περίεργα και τα παράξενα. Λοιπόν, έπαθα πλάκα! Δεν γνώριζα τον συγκεκριμένο συγγραφέα, αλλά χωρίς υπερβολή οι ιστορίες του βιβλίου μου θύμισαν τον αγαπημένο μου Edgar Alan Poe! Αξίζει να διαβαστεί. Το συστήνω ανεπιφύλακτα!







  • CyprusHighlights.com (20/01/2011)
Το βιβλίο «Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν» που κυκλοφόρησε στον Δεκέμβριο του 2010 από τις εκδόσεις Επιφανίου αποτελείται από δώδεκα αλλόκοτα διηγήματα, δώδεκα παράξενες ιστορίες. Κάποια από τα διηγήματα του βιβλίου έχουν μεταφυσικά στοιχεία ενώ όλα έχουν περίεργη πλοκή και ανατροπές.

Στο πρώτο διήγημα που έδωσε και τον τίτλο στο βιβλίο, ο συγγραφέας περιγράφει πως ανακάλυψε, τυχαία, στοιχεία για ένα πείραμα τηλεμεταφοράς του Αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού σε συνεργασία με τον Άλμπερτ Αϊνστάιν. Το διήγημα αναφέρεται στο γνωστό και ως «Πείραμα της Φιλαδέλφειας» για το οποίο πολλοί ισχυρίζονται ότι πραγματοποιήθηκε με τρομακτικές συνέπιες για τους συμμετέχοντες.

Στα οκτώ επόμενα διηγήματα η μοίρα των πρωταγωνιστών και ο θάνατος διαδραματίζουν πρωτεύοντα ρόλο με τον τελευταίο να αμφισβητείται από τον συγγραφέα.

Οι τρεις τελευταίες ιστορίες είναι ευχάριστες και έχουν χιουμοριστικά στοιχεία.

Ο συγγραφέας εργάζεται ως βιβλιοθηκονόμος στο Πανεπιστήμιο Κύπρου.






  • Παρουσίαση του βιβλίου του Ανδρέα Καπανδρέου «Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν» σε ημερίδα για την Παγκόσμια Μέρα Παιδικού και Νεανικού Βιβλίου
Το έργο του Ανδρέα Καπανδρέου, «Το τρομακτικό μυστικό του Αϊνστάιν: αλλόκοτα διηγήματα» , δεν είναι απλά ένα εξαίρετο λογοτεχνικό δημιούργημα, αλλά και ένας ύμνος στο άγνωστο. Υπάρχει άραγε κάτι το τυχαίο; Βρέθηκε ποτέ κανείς στο λάθος σημείο τη λάθος στιγμή ή μήπως είναι όλα μέρος κάποιου σχεδίου, το οποίο αγνοούμε; Τύχη και σύμπτωση ή κάτι προμελετημένο; Τα διηγήματα αυτά βάζουν το μυαλό σου σε μια διαδικασία σκέψης, μέσα από την οποία αμφισβητείς όλα όσα ξέρεις για τη ζωή, το θάνατο, τα όνειρα, τη θέληση, αλλά και τη σύμπτωση.

Δεν είναι κάτι συνηθισμένο ή κάτι το οποίο έχετε ξαναδιαβάσει. Οι σελίδες των διηγημάτων κρύβουν μυστικά που ενώ στην αρχή θα σας φανούν απίστευτα και θα νιώσετε μια έκρηξη αδρεναλίνης να διαπερνά όλο σας το σώμα, στη συνέχεια θα καθηλωθείτε για ένα μαγευτικό ταξίδι, που θα σας φτάσει στα όρια της γνώσης. Ένα απίστευτο δημιούργημα που, που πραγματικά δυσκολεύομαι να περιγράψω.

Ένας πολυτάλαντος νέος συγγραφέας που καταφέρνει να μπερδέψει την έννοια της πραγματικότητας και της φαντασίας, αφού στο τέλος αναρωτιέσαι εάν όντως αυτά που διάβασες μπορεί να αληθεύουν και στην ιδέα πως όντως όλα αυτά είναι πραγματικότητα, τρέμεις μπροστά στις άγνωστες δυνάμεις που υπάρχουν γύρω μας, στη δύναμη του μυαλού μας, αλλά και μπροστά σε όλα αυτά που ετοιμάζουν οι άλλοι, ενώ εμείς βρισκόμαστε σε άγνοια. Ένα τόσο μικρό βιβλίο, που μπορείς να το διαβάσεις σε λιγότερο από τρεις ώρες, ακόμα αναρωτιέμαι πώς κατάφερε να χαραχτεί στη μνήμη μου. Μέσα σε αυτές τις λίγες σελίδες, εκφράζονται τόσες πολλές ιδέες και τόσα πολλά ανεξήγητα φαινόμενα που θα ήταν αδύνατο να αγνοηθεί ένας τέτοιος λογοτεχνικός θησαυρός.

Η πραγματικότητα όμως είναι, πως δεν θα αγγίξετε καθόλου τη μαγεία που ξεδιπλώνεται από τις σελίδες του έργου αυτού αν δεν το διαβάσετε. Μόνο τότε θα κατανοήσετε πόσο πολύτιμο είναι αυτό το δημιούργημα. Στην εποχή που ζούμε, μια εποχή στην οποία προσπαθούμε να εκλογικεύσουμε τα πάντα και να μην αφήνουμε τίποτα στην τύχη, ένα βιβλίο σαν αυτό, μας υπενθυμίζει πως κάποια πράγματα θα μένουν πάντοτε άγνωστα για εμάς, ασχέτως πόσο προσπαθούμε να τα καταλάβουμε και κάποια πράγματα, όσο περισσότερο προσπαθούμε να τα αποφύγουμε, θα τα βρίσκουμε πάντα μπροστά μας.

Και αφού είμαι πλέον σίγουρη πως οι σελίδες από το ημερολόγιο που έπεσαν στα χέρια του κ. Καπανδρέου και τον ενέπνευσαν να γράψει αυτό το μικρό θαύμα, δεν έπεσαν τυχαία, αλλά ήταν ένα συμβάν το οποίο θα πυροδοτούσε την αρχή για τη δημιουργία ενός μεγαλουργήματος, ας αφήσουμε τα γεγονότα να κυλήσουν από μόνα τους και να μας ξεδιπλώσουν τα μυστικά που έχουν κρυμμένα για εμάς.

[Μαρία Παπαδοπούλου, Ελληνική Σχολή Pascal, Δ΄1 – Λευκωσία, 13/04/2011]

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Φιλελεύθερος, 16 Οκτ. 2011)
Αναρτήθηκε από Ανδρέας Κ. Ανδρέου (Καπανδρέου)
Εγγραφή σε: Σχόλια ανάρτησης (Atom)